Sông Đông Êm Đềm

 Sông Đông Êm Đềm

Nhiều người Việt yêu nước Nga qua “Chiều Moskva” và tiểu thuyết Sông Đông Êm Đềm. Nhưng mấy ai biết rằng thành phố Rostov, nằm bên dòng sông ấy, lại là nơi khởi đầu cuộc binh biến của nhóm Wagner, khiến cả thế giới nín thở suốt hai ngày tháng Sáu năm ngoái. Tôi nhìn lại những hình ảnh về Rostov trên truyền thông với cảm giác lạ lẫm pha chút bâng khuâng. Đáng tiếc là không ai quay cảnh dòng sông Đông. Dòng sông ấy, tháng Năm, đẹp lắm. Trời xanh. Gió nhẹ. Những bụi tử đinh hương tím nở bên bờ.

Tôi từng đến Rostov vào một tháng Năm khác – xa xưa hơn nhiều – để tìm một người con gái.

Marina học năm thứ tư Đại học Sư phạm Rostov. Tôi quen em ở Moskva, tình cờ trong gian bếp nhỏ của ký túc xá, nơi tôi thường tá túc khi có dịp từ Kharkov lên. Marina khi ấy đang thực tập. Một buổi tối tuyết rơi dày, chúng tôi đứng cạnh nhau pha trà. Em hỏi tôi từ đâu tới, giọng nhỏ nhẹ, cười rất hiền. Tôi ngẩn người vì đôi mắt nâu thăm thẳm của em.

Sáng hôm sau, tôi tiễn Marina ra ga Kurski. Tuyết phủ kín sân ga, trắng xoá những dãy ray sắt. Tôi lạnh, nhưng hơi thở của em thì ấm. Tôi hứa với em: hè này, anh sẽ vào Rostov.

Lời hứa ấy đưa tôi xuống miền Nam nước Nga vào tháng Năm năm ấy, khi tử đinh hương bắt đầu tỏa hương. Tôi đến thăm cậu em đang học xây dựng ở Rostov, rồi lần theo địa chỉ Marina viết trong một bức thư.

Nhà em ở ven sông Đông, một căn nhà gỗ nhỏ xinh, nhìn ra mặt nước lặng như gương. Em ra đón tôi với nụ cười không thay đổi. Em dẫn tôi vào nhà, giới thiệu với cha mẹ. Cha Marina là một giáo sư triết học – cao lớn, râu hoa râm, ánh mắt sắc và trầm. Mẹ em – dịu dàng và kín đáo.

Khi hai mẹ con đi chợ, ông rủ tôi vào thư phòng trò chuyện. Ông lấy album ảnh ra, chỉ từng tấm hình đen trắng: Marina hồi bé, những chuyến đi công tác, rồi đến một bức ảnh khiến tôi sững sờ – ông bà chụp tại Việt Nam, cạnh các vị lãnh đạo tôi quen mặt. Hóa ra, họ từng đến Việt Nam nhiều lần, làm việc trong lĩnh vực hợp tác giáo dục và triết học.

Ông lôi ra bản luận án tiến sĩ năm xưa – đề tài nghiên cứu về học thuyết “Làm Chủ Tập Thể” của Việt Nam. Tên tiếng Nga dài ngoằng, nhưng ông kiên nhẫn đọc cho tôi nghe, rồi say sưa giảng giải. Ông bảo đã hướng dẫn gần hai chục tiến sĩ, phó tiến sĩ ở Liên Xô và Đông Âu, nhiều người thành đạt, có người làm lãnh đạo ở Slovakia, ở Đức. “Tiếc là cháu học kỹ thuật,” ông nói, “chắc khó chia sẻ cùng bác những điều thú vị nhất.”

Ông đang kể dở thì Marina về. Em nháy mắt gọi tôi ra ngoài. Chúng tôi đi dạo ven sông.

Buổi chiều hôm ấy, dòng sông Đông đúng như tên gọi – êm đềm, sâu lắng. Những hàng cây táo xanh rì bên đường. Hương tử đinh hương len vào tóc, vào áo. Em đi cạnh tôi, không nói gì, chỉ khẽ mỉm cười. Tôi bỗng thấy thời gian dường như ngưng lại.

Không ai ngờ, nơi yên bình ấy sau này sẽ gắn với những biến động lịch sử. Nhưng trong ký ức tôi, Rostov mãi mãi là một buổi chiều tháng Năm, là hơi thở ngọt ngào bên sân ga tuyết trắng, là bước chân dịu dàng của Marina bên bờ sông Đông.