Tan việc sớm ở Xã Đàn tôi quyết định ghé qua thăm K. Nhà anh ấy cũng gần, mà nghe nói vừa bị xe đụng, đang ở nhà. K là tiến sĩ kinh tế, tức là cái gì cũng có thể nói được, miễn là quy ra tiền. Gặp người như thế, chẳng cần đọc báo, không cần tra Google—ngồi một lúc thôi là biết chuyện từ trái đất đến Sao Hỏa.
K lý giải mọi sự bằng một công thức đơn giản đến mức đáng sợ: “Lợi ích cá nhân quyết định nhận thức và hành vi.” Đơn giản, lạnh lùng, và vô cảm một cách… khoa học.
Tôi hỏi: “Cái ông đại sứ ở bên Ba Lan, rồi sau ở Ukraina mà ông có lần nói quen ấy, sao ông ấy giờ cứ hăng hái bênh Nga xâm lược Ukraina thế nhỉ? Có lợi ích gì đâu?”
K nhún vai: “Có đấy. Chỉ là đất nước thì không được gì thôi.”
Nghe hợp lý đến phát chán.
Mà cũng lạ, một ông tiến sĩ kinh tế, viết cả chục cuốn sách, đi hết Á Âu Mỹ, mà lại sống trong cái nhà bé tẹo, nằm sâu hun hút trong con ngõ hẹp. Cái ngõ mà nếu có cháy thì xe cứu hỏa cũng phải đứng ngoài… thắp nhang. Thảo nào mà lận đận về chuyện tình duyên, đến giờ vẫn độc thân. Kể ra nếu có gia đình chắc K cũng ở một nơi đàng hoàng hơn, ít ra cũng có cửa kính, sàn gỗ, và điều hòa hai chiều. Nhưng không. Có lẽ với anh, đời sống vật chất chỉ là râu ria. Mà cũng có thể là anh không đủ sức cạnh tranh với chính những lý thuyết của mình. Cũng có thể anh không có gan làm kinh tế vì cũng không ít người quen chung của chúng tôi sạt nghiệp hoặc bị vào lò.
Ngồi nghe anh thao thao bất tuyệt, từ cái gọi là Tâm lý đám đông của Gustave Lebon đến Tam Hắc Nhân khiến tôi cứ liên tưởng tới Putin, Trump. Rồi cả các chuyện khác, từ thời sự Trung Quốc bành trướng xâm lấn Biển Đông, Nga xâm lược Ukraina, ... Bắc cực băng tan, thiên tai động đất, ...loài người trả giá cho những cái gọi là thành công của khoa học, kỹ thuật, kinh tế... và cả tâm linh chùa chiền vàng mã nữa. Túm lại nghe anh nói thi là những bộ óc thiên tài của loài người luôn nghĩ ra những thứ tiện lợi để giải bài toán tối ưu của nhân loại - Cực tiểu hóa thời gian tồn tại của loài người và cả cái mầu xanh trái đất này. Tôi nhìn anh nói và không hiểu có phải chăng con người này đang biện minh cho cái vô tích sự của mình, cái nhỏ bé của thân phận để không làm ra những điều ngu ngốc lớn.
Tôi cũng không rõ anh nói thật hay đang diễn kịch cho một khán giả duy nhất là tôi. Những ý nghĩ quay xe liên tục trong đầu tôi. Có lúc tôi thấy anh như một ông thầy tu khổ hạnh, lúc lại như một triết gia Khắc kỷ, lúc như một kỳ nhân trong truyện Kim Dung nhưng dù sao sự kiên nhẫn của tôi cũng có ích. Tôi tiết kiệm được một khóa học tổng hợp về xã hội học, truyền thông và tâm lý đại chúng. Cái giá sách nhà anh thì đầy ắp, khác xa nhà tôi: rộng rãi, hiện đại, đầy đủ tiện nghi… chỉ thiếu đúng cái giá sách. Còn sách vở thì tôi, từ thời có AI miễn phí, cho hết vào hộp giấy, đẩy ra ban công cho đỡ vướng mắt.
Thấy tôi bảo đang học khí công chữa bệnh, K không nói không rằng, rút luôn một cuốn sách về Thiền khoe tôi: “Mình đọc rồi. Hiểu hết. Nhưng không học.”
Giống như một ngưòi đã giác ngộ: biết hết, hiểu hết, nhưng không làm. Có vẻ như càng biết nhiều, người ta càng không muốn làm gì nữa. Người ta bảo “Điếc không sợ súng”, mà với K thì ngược lại—“Biết nhiều nên sợ cả bóng súng.”
Tôi tò mò hỏi về đời tư. K cười, rót thêm bia, bảo:
“Xa xỉ không dành cho chúng mình đâu, ông ạ.”
Rồi buông nhẹ một tiếng Nga: “Роскошь.”
Âm tiết ấy trôi lơ lửng trong không khí như một chiếc lá khô cuối mùa thu.
K bật máy tính, mở một bản nhạc Nga. Giai điệu vang lên buồn thẳm, như cơn gió lạnh lùa qua tim. Tôi nhận ra giọng thơ Esenin: “Không tiếc nuối, không gọi mời, không khóc than...”
Trên ghế có tập thơ Heine. Buồn thối ruột. Bên cạnh là vài tờ giấy chép tay—chắc thơ của anh. Ngó nhanh qua, cũng buồn nốt. Cái thú thơ thẩn mới đúng là xa xỉ nhất trong các loại xa xỉ, vậy mà anh cũng dây vào. Tôi không hỏi, sợ làm anh buồn thêm. Chỉ nói vu vơ: “Không làm kinh tế cũng được, nhưng nên học Thiền. Thiền thì đỡ buồn. Thật đấy.”
Anh bật cười. Lần này, có vẻ hơi thật.
Biết tôi dùng Facebook, K nhướn mày như thể vừa phát hiện ra tôi đang nuôi rắn trong tủ lạnh.
“Con người chỉ giống nhau ở điểm là… không ai giống ai cả nếu không thì cần gì lắm thế, một cho xong. Nhưng bi kịch chỉ bắt đầu khi người ta phát hiện ra người khác không giống mình. Bản năng bọ cạp trỗi dậy, thế là tấn công cá nhân. Facebook là đất cho bọ cạp sinh sôi nảy nở. Ông cũng như tôi, chẳng giống ai cả. Nên... tránh đám đông cho lành.”
Tôi ngồi lặng. Trời ngoài kia bắt đầu tối. Trong cái không gian nhỏ bé, ẩm mốc, giữa sách vở, bia, và thơ, tôi chợt nhận ra: có những người sinh ra để xem, để nghĩ, không phải để làm. Có những người sống như những bóng mây, lặng lẽ trôi qua đời mà không để lại dấu vết vật chất nào. Nhưng biết đâu, chính họ lại đang gánh trên vai phần linh hồn còn sót lại của thời đại này?
Trên đường về tôi nghĩ đến truyện ngắn đang viết cho tập truyện ngắn "Hoa Oải Hương". Tôi định đặt tên truyện là "Nhân vật thời đại chúng ta" theo tên truyện của Lermontov mà tôi đọc ngay từ hồi mới sang Nga. Rồi lại băn khoăn, hay là đặt tên là "Vô hồn" theo tên truyện của Sergey Minaev mà nghe quảng cáo là Putin đã có đọc.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét