NỖI BUỒN TUYẾT
Truyện thứ tám trong tập truyện ngắn “Nỗi buồn Ukraine”
“Anh và em cổ xưa như biển cả
Biển dịu dàng ru ngủ vỗ về ta”
— Evgeny Evtushenko
Vũ sinh ra ở Hà Nội, nhưng ký ức đầu tiên của anh không có mùi nắng hay tiếng ve.
Nó là tuyết.
Một buổi sáng mùa đông ở Kharkov, tuyết rơi ngoài cửa sổ khu nhà tập thể cũ. Nó không rơi vội, không ồn ào. Những bông tuyết nhỏ, mềm, chạm vào kính rồi tan đi như một lời thì thầm mà người lớn không nghe thấy, chỉ trẻ con mới nghe được. Vũ khi ấy bốn tuổi, đứng trên ghế, hai bàn tay đặt lên bậu cửa sổ lạnh, nhìn thế giới đang lặng lẽ đổi màu.
Người lớn gọi chuyến đi ấy là tạm thời. Nhưng thời gian không biết khái niệm đó.
Trong căn bếp hẹp, mẹ nấu canh bằng bếp điện, hơi nước bám lên kính. Bố đọc báo tiếng Nga, thỉnh thoảng quay sang nói vài câu tiếng Việt, như để tự nhắc mình rằng vẫn còn một nơi khác trên đời. Ngoài hành lang, giọng nói Nga trôi đi đều đặn, không tò mò, không xua đuổi. Vũ lớn lên giữa hai ngôn ngữ, như lớn lên giữa hai dòng sông: không cần chọn, chỉ cần học cách bơi.
Mùa đông kéo dài. Tuyết trở thành phông nền của đời sống. Những buổi chiều xám, sân băng công cộng mở cửa. Ở đó, Vũ ngã, đứng dậy, học cách đặt trọng lượng cơ thể đúng chỗ. Không ai hỏi anh đến từ đâu. Chỉ cần anh trượt được. Chỉ cần anh hiểu rằng mặt băng rất lạnh, nhưng nó công bằng.
Tuyết dạy anh điều mà sau này anh mới gọi được tên: tự do không phải là thoát khỏi quy luật, mà là hiểu chúng đủ để không sợ hãi.
Khi lớn lên, Vũ học kỹ thuật điện. Một ngành không mơ mộng. Dòng điện không biết quê quán, không biết ký ức. Nó chỉ chạy khi mạch khép kín. Điều đó làm anh thấy yên tâm.
Bố mẹ anh trở về Việt Nam cùng hai đứa em sinh đôi. Họ về vào mùa đông, nhưng trong trí nhớ của họ, tuyết chỉ là một chương đã đọc xong. Ở xứ nóng, đời sống cuốn họ đi bằng những kế hoạch, những khu đất, những con số. Vũ ở lại. Không vì một lý do lớn. Chỉ vì rễ đã mọc rồi, và nhổ lên sẽ đau.
Quốc tịch đến với anh như một tờ giấy cần ký, không có nghi lễ. Nhưng trách nhiệm thì đến rất chậm, như tuyết đầu mùa.
Chiến tranh bắt đầu vào mùa đông.
Sáng hôm đó, tuyết vẫn rơi. Thành phố vẫn thức dậy theo thói quen cũ. Rồi còi báo động vang lên. Không ai hét. Người ta chỉ đứng lại, như thể mặt đất vừa dịch đi rất khẽ, đủ để mọi thăng bằng cũ không còn chắc chắn.
Từ hôm đó, tuyết mang một ý nghĩa khác.
Ở điểm tuyển quân, Vũ đứng trong hàng. Tuyết tan dưới giày, để lại bùn lạnh. Những gương mặt quanh anh khác nhau, nhưng ánh mắt thì giống nhau: không tìm lời giải, chỉ tìm bước kế tiếp.
Sĩ quan hỏi: — Anh hiểu vì sao anh ở đây không?
Vũ đáp, giọng bình thường: — Vì tôi là công dân Ukraine.
Một lát sau, anh nói thêm, như nói với chính mình: — Ở Việt Nam chúng tôi có câu: giặc đến nhà đàn bà cũng đánh. Tôi là đàn ông.
Không ai ghi lại câu ấy. Những gì hiển nhiên không cần được ghi.
Olena gặp anh trong bệnh viện dã chiến. Vết thương của anh nhẹ. Đủ để ở lại vài ngày. Cô thay băng cẩn thận, không vội, không thương hại. Mỗi động tác của cô chính xác, như thể đã quen với việc để cơ thể mình nói thay lời.
— Anh trượt băng không? — cô hỏi.
— Có.
— Em cũng vậy.
Cô không nói rằng mình từng là vận động viên khiêu vũ thể thao. Không cần. Cách cô đứng, cách cô chuyển trọng lượng từ gót sang mũi chân, đã kể đủ.
Trong lần nghỉ phép ngắn, họ đến sân băng ngoài trời ở ngoại ô. Không mái che. Tuyết rơi thưa. Không có nhạc. Không có tiếng trẻ con. Chỉ có mặt băng rộng, lạnh, và bầu trời thấp.
Họ trượt.
Ban đầu, mỗi người giữ nhịp riêng. Vũ trượt như thói quen cũ: thẳng, đều, tiết kiệm. Olena thì khác. Chuyển động của cô mang theo một âm nhạc không phát ra tiếng. Cô để cơ thể rơi nhẹ theo quán tính, rồi kéo lại, như trong một điệu Valse chậm — mềm, trễ, có độ đàn hồi.
Vũ hiểu ra: cô không trượt. Cô đang khiêu vũ trên băng.
Có lúc cô đổi nhịp đột ngột, sắc và ngắn, như Tango. Vũ phải phản ứng ngay. Không kịp nghĩ. Chỉ kịp cảm. Trong khoảnh khắc ấy, chiến tranh lùi xa, như một tiếng ồn bị gió mang đi.
Rồi anh quay lại mặt trận.
Anh học cách giữ Olena trong trí nhớ như một hình ảnh nhỏ: sân băng, tuyết rơi, và cảm giác tự do trong khuôn khổ của lực.
Một lần được về phép, họ ngồi trong căn hộ lạnh. Ngoài kia, tuyết phủ kín thành phố. Họ nói chuyện ít. Im lặng nhiều, để ở lại với nhau, với tuyết
— Anh về rồi à?
— Ừ.
— Lần này về bao lâu?
— Không biết.
(Im lặng.)
— Anh có bị thương không?
— Không còn chỗ nào để đau thêm.
— Anh nói như thể… anh không ở đây.
— Có lẽ đúng.
— Em đã nghĩ rất nhiều trong lúc anh đi.
— Anh cũng thế. Nhưng không nghĩ được gì trọn vẹn.
— Em tưởng chiến tranh sẽ làm mọi thứ rõ ràng hơn. Ai đúng, ai sai. Ai cần ở lại, ai nên rời đi.
— Nó làm rõ một điều thôi.
— Điều gì?
— Rằng con người có thể sống mà không hiểu vì sao mình còn sống.
— Vũ…
— Anh không tuyệt vọng. Chỉ là… anh không còn tìm thấy lý do để hy vọng.
— Thế còn em?
— Em là một sự thật. Nhưng không phải là lời giải.
— Em không cần là lời giải.
— Nhưng anh thì cần. Anh đã giết người.
— Em biết.
— Không. Em biết theo cách của người chưa bóp cò.
— Vậy anh muốn em làm gì? Ghét anh à?
— Không.
— Tha thứ cho anh?
— Cũng không.
— Thế thì là gì?
— Ở lại. Nhưng đừng cố biến anh thành người khác.
— Anh có còn yêu em không?
— Anh không biết yêu là gì nữa.
— Anh từng biết.
— Trước khi mọi thứ phải có giá.
— Nếu anh sống sót, anh sẽ làm gì?
— Sống tiếp.
— Chỉ thế thôi sao?
— Em muốn anh nói dối à?
— Không. Em chỉ sợ… một ngày anh nhìn em mà không còn thấy gì.
— Điều đó có thể xảy ra.
— Và anh vẫn ở lại?
— Nếu em cho phép anh ở lại như một người không chắc chắn.
— Em không cần anh chắc chắn. Em chỉ cần anh không bỏ chạy.
— Anh đã không bỏ chạy ở mặt trận.
— Nhưng anh có thể bỏ chạy khỏi em.
— Đúng.
— Vậy tại sao anh chưa đi?
— Vì nếu anh đi, thì lần này… không có ai bắn vào lưng anh cả.
(Im lặng rất lâu.)
— Anh có nghĩ mình là người tốt không?
— Không.
— Người xấu?
— Cũng không.
— Thế thì là gì?
— Một người còn sống.
— Em có thể sống cùng điều đó.
— Nhưng anh không biết mình có thể sống cùng em mà không phá hủy em hay không.
— Em không cần được bảo vệ khỏi anh. Em chỉ cần được biết anh còn nhìn thấy em.
(Vũ nhìn Olena rất lâu.)
— Anh thấy em. Nhưng anh không dám hứa rằng anh sẽ luôn cảm thấy điều đó có ý nghĩa.
— Không sao. Ý nghĩa là việc của em.
— Em không trách anh?
— Em trách chiến tranh. Và em trách cả việc em yêu anh. Nhưng em không hối hận.
— Nếu một ngày anh trở nên trống rỗng hoàn toàn?
— Thì em sẽ ngồi cạnh anh. Không lấp đầy. Chỉ ngồi.
— Em thật tàn nhẫn.
— Không. Em chỉ không bỏ anh lại một mình với sự vô nghĩa.
— Anh sợ điều đó hơn cả cái chết.
— Em biết.
— Nếu ngày mai anh phải quay lại?
— Thì tối nay anh ở đây.
— Chỉ thế thôi?
— Chỉ thế thôi.
(Im lặng.)
— Olena.
— Gì?
— Cảm ơn em… vì không biến anh thành anh hùng.
— Và cảm ơn anh… vì đã không yêu em như một cái cớ để tồn tại.
Họ ngồi cạnh nhau. Rồi ôm nhau, hòa quyện vào nhau...Không hứa.
Ngoài kia, tuyết vẫn rơi.
Sáng hôm sau, Vũ mặc áo, đeo ba lô. Tuyết phủ lên vai anh. Olena đứng sau lưng. Không níu. Không dặn.
Tình yêu của họ không cứu rỗi thế giới. Nhưng nó không bỏ chạy.
Vũ bước ra ngoài. Tuyết không hỏi anh là người Việt hay người Ukraine. Nó chỉ rơi. Như chiến tranh chỉ xảy ra. Như con người chỉ tiếp tục sống.
Nếu anh chết, anh chết như một công dân.
Nếu anh sống, anh sống như một con người.
Và sẽ tìm Olena. Và thế là đủ.
https://www.facebook.com/share/v/1G89KCvqMM/
