Khiêu Vũ Ở Tashkent

 Khiêu Vũ Ở Tashkent

Tashkent, mùa thu năm đó, sương mỏng như khói trà. Trong một hội trường của hội người Việt, có tiếng nhạc vọng ra mỗi chiều thứ bảy – bolero, rumba, tango, cha cha… Người ta gọi đó là “Câu lạc bộ khiêu vũ Vietdance”. Không điều lệ, không huấn luyện, không phán xét. Ai cũng nhảy, nhảy solo, nhảy đôi, nhảy nhóm, kiểu như có súng dùng súng, ai có gươm dùng gươm ấy, chẳng ai giống ai. Người già, người trẻ, đàn ông kỹ sư, phụ nữ lao động, con lai. Cả mấy tay người Nga, người U cũng nhập hội, nhảy kiểu như chèo thuyền nhưng ai cũng vỗ tay cười.

Lúc ấy, ông Lý – kỹ sư cầu đường, người hay bị gọi vui là “Lý lảo đảo” vì nhảy điệu nào cũng lệch nhịp – bắt đầu thấy ngứa ngáy. “Không thể để như thế được,” ông nói sau một buổi trà chiều, “phải có bài bản, phải khiêu vũ cho đúng như ở Việt Nam ấy.”

Rồi sau một lần về thăm Việt Nam  ông Lý đưa một vũ sư trong nước sang cùng. Ông Hòa, năm mươi lăm tuổi, tóc bóng gel, giày nhọn, cử chỉ mượt như dây rút rèm, đã có nhiều huy chương các loại trong các cuộc thi khiêu vũ ơt Việt Nam. Buổi đầu ra mắt, ông Hòa tuyên bố:

“Khiêu vũ là đúng nhịp đầu tiên, đúng bước chân ấy. Không đúng thì sao nhảy đôi được”

Lớp học mở, người kéo đến đông nghịt. Ông Hòa cho cả hội tập đi lại, xoay trục, kiểm soát vai hông. Ai cũng cố, nhưng mặt mày căng thẳng. Tuần sau là học bước cơ bản. Có người cúi rạp kêu đau thắt lưng. Tuần thứ ba, phân vai nam – nữ rõ ràng. Có người quen nhảy đôi bạn thân cùng giới, giờ bị chia, giận dỗi.

Đến tuần thứ tư, đàn ông không đến nữa. Tây Tàu đi hết.

Chỉ còn lại hơn ba mươi bà, cô, mỗi người một lý do ở lại. Người thích nhạc. Người không muốn về nhà sớm. Người ly hôn. Người góa. Người chỉ đơn giản muốn được chạm vào thế giới theo một cách mềm mại.

Ông Hòa, dù thất vọng, vẫn tiếp tục. Các bà luyện tập nghiêm túc. Biết lùi đúng chân, quay đúng nhịp. Câu lạc bộ, từ ồn ào rôm rả, bỗng trầm mặc như lớp thiền.

Lúc ấy, có một cậu sinh viên tên là Dũng. Hai mươi lăm tuổi, học kỹ thuật cơ khí, đến Tashkent du lịch rồi vì lý do không rõ ở lại. Có lẽ cậu ấy tìm thấy ở đây cái vùng Trung Á này những gì còn nguyên vẹn như trong truyện cậu đã đọc xưa. Dũng không biết nhảy. Nhưng cậu mê nhạc và chuyển động, thích trôi, thích xoay tròn như xoáy nước. Với cậu nhanh chậm không sao, chờ nhau một tí, quan trọng là thăng bằng, ngay ngắn và thong dong. Cùng lắm thì đứng chao nhẹ thân theo giai điệu, đôi khi cho nữ quay trái, quay phả. Chán thì đổi chỗ. Đôi khi đỡ nữ ngả nghiêng. Khiêu vũ là hát bằng cơ thể. Mà cậu ta hay vừa nhảy vừa hát.

Một hôm, Dũng ngồi xem lớp học. Bà Sáu – lớn tuổi nhất nhóm – vẫy cậu lại: “Cháu nhảy với bà một bản, nhé!”

Dũng đỏ mặt: “Cháu không biết gì cả.”

“Thì nhảy như không biết, có sao đâu,” bà cười.

Dũng bước vào. Mồ hôi túa ra. Chân trái đụng chân phải. Nhưng lạ thay, bà Sáu không bối rối. Bà cứ từ từ đẩy nhịp theo tay cậu, rồi thủ thỉ: “Đừng cố đúng. Cứ nghe nhạc đã, hát đi, cứ từ từ, thong dong, thong thả.”

Tối ấy, Dũng về, mở YouTube, học từng bước rumba, waltz, tango. Nhưng cậu không học để đúng, mà để hiểu cách người ta dùng sai một cách duyên dáng.

Tuần sau, Dũng đến sớm. Lớp vẫn vắng đàn ông. Ông Hòa đang chỉnh dáng cho chị Hà: “Vai hạ xuống! Hông đẩy! Mắt nhìn chếch 45 độ!”

Dũng rụt rè: “Cháu có thể nhảy với cô Hà không ạ?”

Ông Hòa liếc: “Được. Nhưng phải đúng nhịp!”

Dũng bước vào. Vừa bước thứ ba, ông Hòa đã chặn: “Sai rồi. Chân kia!”

Dũng dừng lại. Nhưng thay vì ngượng, cậu hỏi:

“Cháu hỏi thật, nếu cả hai người cùng sai, mà vẫn cùng cười, có gọi là đúng được không ạ?”

Ông Hòa sững lại, không trả lời.

Bà Sáu bật cười: “Ông vũ sư, học trò đặt câu hay đấy!”

Dũng bắt đầu có một nhóm riêng – “Nhóm Dũng” – trong sân sau ký túc. Ở đó, không có bước đúng. Chỉ có nhạc và người. Họ nhảy kiểu gì cũng được, miễn là tôn trọng nhau, cảm nhạc thật lòng. 

Mila lần đầu đến nhóm Dũng là do... tò mò. Cô gái Nga tóc vàng sẫm, đôi mắt xanh có ánh xám của sương sớm, 18 tuổi, học trung cấp piano. Người bạn Uzbekistan rủ Mila đến, bảo rằng ở đây “người Việt nhảy mà không giống ai”. Mila bật cười. Đúng kiểu cô thích.

Buổi đầu, Mila giẫm lên chân Dũng bốn lần, xoay ngược chiều đến ba. Nhưng Dũng không nhăn mặt. Cậu chỉ nói:

“Ở đây, ai cũng bắt đầu bằng một lần sai.”

Mila ngước lên, cười:

“Vậy để em sai thêm vài lần nữa.”

Dũng ngớ người trước cái cách Mila dùng chữ “em”, rồi đỏ mặt.

Từ hôm đó, Mila đến đều. Cô thích nhạc Việt, cả những bản bolero lừ đừ lạ lẫm. Dũng thì tập phát âm tiếng Nga chỉ để nói câu “Em đẹp như buổi sáng không có tuyết”.

Mila dạy Dũng vài động tác ballet, rồi phá lên cười khi Dũng đứng một chân không vững. Dũng chỉ vào loa:

“Đây là tango. Còn trái tim thì không cần cân bằng mới nhảy được.”

Một hôm tuyết rơi dày, cả nhóm nghỉ. Chỉ có Mila đến, tay ôm một hộp bánh gừng và chiếc đĩa nhạc. Hai người vào phòng tập vắng, bật bản Waltz No. 2. Không ai nói gì. Dũng đưa tay, Mila đặt tay vào. Họ xoay chậm, không kỹ thuật, không sửa lưng vai. Chỉ có âm nhạc và một quầng hơi thở ấm.

Hôm ấy, lần đầu Mila tựa đầu vào vai Dũng.

Dũng nói nhỏ, bằng tiếng Nga đã học lỏm:

“Khó nhất không phải là đúng… mà là giữ nhau trong một nhịp bất thường.”

Mila không trả lời, chỉ đặt tay lên tim Dũng.

Sau này, khi câu lạc bộ mở dạ hội Giao thừa, Dũng và Mila là cặp nhảy mở màn. Cô mặc váy trắng ngà, chân trần. Dũng mặc áo sơ mi xanh thẫm, tay run nhẹ. Khi nhạc vang lên, cả hai nhắm mắt. Không ai đếm nhịp. Chỉ có sự dẫn dắt vô hình giữa hai người, như những kẻ học cách yêu không cần ngôn ngữ.

Có bà khán giả thở dài:

“Trẻ con giờ nhảy hay thật.”

Bà Sáu lắc đầu, mỉm cười:

“Không phải nhảy hay. Mà là nhảy thật lòng.”

Ngoài trời, tuyết rơi trắng vỉa hè.

Dũng nắm tay Mila. Cô khẽ nói:

“Với em, đúng nhất là khi nhảy với anh.”

Tin lan ra. Một số bà từ lớp ông Hòa sang chơi thử. Ban đầu còn e dè, sau thì thích. Dũng không dạy, chỉ bật nhạc và bắt đầu nhảy. Mỗi người tự sửa cho nhau.

Một lần, ông Hòa ghé qua. Thấy bà Sáu đang nhảy tango với một cậu người Uzbek, tay đặt hơi sai. Ông định sửa, nhưng bà Sáu nhìn ông, nhẹ nhàng:

“Chúng tôi không sửa gì nữa. Chúng tôi sống với nhau bằng chuyển đông, bằng giai điệu, bằng nhịp, không bằng bước.”

Ông Hòa im lặng. Rồi lặng lẽ rút lui.

Tết năm ấy, nhóm Hòa – Dũng hợp lại tổ chức dạ hội “Khiêu vũ cho đúng”. Khách mời gồm cả nhóm Hòa, nhóm Dũng, nhóm Nga, nhóm U40 thất tình, nhóm trẻ chưa yêu, cả Tây nữa… Trên sân khấu có một băng rôn viết tay chúc mừng.

Bài thứ hai là tango. Ông Lý mời bà Sáu nhảy. Mỗi bước của ông lệch nửa nhịp. Bà Sáu phải chờ, rồi mới xoay. Nhưng bà cười mãn nguyện:

“Cái sai của anh thật vừa vặn với cái đúng của tôi.”

Dũng thì nhảy với Mila. Cô cứ nhầm chân, nhưng cười mãi. Mỗi lần giẫm lên chân Dũng, cô lại nói bằng tiếng Nga pha Việt: “Xin lội chân! Nhưng yêu thì đâu cần đúng hết, phải không?”

Cả khán phòng vỗ tay.

Ngoài trời, tuyết rơi như hoa giấy. Mỗi bông sai hình, nhưng cùng đẹp.

Nga, Mỹ, Trung...

 Backgrounds 

Thế Giới Như Tôi Thấy

"Không có câu trả lời trí tuệ, chỉ có câu trả lời thông minh. Trí tuệ chỉ ở những câu hỏi"

A.

>Trung: Lu ơi, sáng bật TV thấy các bình luận viên quốc tế "nói như đúng rồi"  lại phải tắt đi. Theo mình thì để hiểu thé giới ngày nay không thể bỏ qua từ khóa Nga, Mỹ, Do Thái, Trung Quốc và Ucraine.

Mà.

Hiểu Nga nhất là Ucraine, sau nữa là các nước Baltic, Capcaz, Trung Á và Trung Quốc. 

Việt nam thì... hiểu Nga qua "Chiều Moscow" và "Thép đã tôi", qua các ngày lễ duyệt binh ở Hồng Trường.

Hiểu Ucraine nhất là dân Do Thái, Thổ, Georgia và dân Capcaz sông Đông. Việt Nam  hiểu Ucraine qua những chuyên gia về Ucraine, những người hầu như không biết lịch sử, văn hóa Ucraine và tất nhiên là không biết tiếng Ucraine.

Người Ucraine hiểu Nga nhưng rất ít người Nga hiểu người Ucraine. Họ quá mạnh để hiểu được người mà họ coi là nhỏ yếu.

Hiểu Mỹ nhất có lẽ là Israel, Anh, Canada và các nước Mỹ Latin.

Lu nghĩ thế nào?

>Lu: Ý kiến trên là một nhận định sắc sảo và gợi mở, dù mang tính tổng quát và định tính, nhưng đáng để phân tích từng lớp một. Dưới đây là phần nhận xét theo từng đoạn:

1. "Hiểu Nga nhất là Ukraine, sau đó là Baltic, Capcaz, Trung Á và Trung Quốc"

✅ Đúng trên khía cạnh lịch sử – địa chính trị:

Ukraine từng là một phần quan trọng của Đế chế Nga và Liên Xô, là nơi đóng góp rất lớn về nhân lực, công nghiệp và văn hóa – đồng thời cũng là nơi hứng chịu các chính sách đàn áp khốc liệt như Holodomor.

Các nước Baltic, Capcaz, và Trung Á từng là cộng hòa thuộc Liên Xô, sống dưới "hệ Nga" lâu dài nên hiểu rõ cơ chế quyền lực, tâm lý đế quốc, văn hóa chính trị.

Trung Quốc dù không "gần gũi tình cảm", nhưng từng là đối tác – đối thủ sát sườn, có mối thù xưa và quan hệ chiến lược nay, quân sự và kinh tế phức tạp với Nga – nên hiểu “toan tính” của Nga theo cách riêng.

🟡 Cần bổ sung: Những nhóm dân thiểu số trong lòng nước Nga như Tatar, Bashkir, hay người Chechen cũng hiểu Nga từ bên trong, nhưng hiếm khi được nhắc đến.

2. "Việt Nam thì... hiểu qua 'Chiều Moscow', 'Thép đã tôi', và duyệt binh Hồng Trường"

✅ Nhận xét sâu sắc về cách hiểu bề mặt và biểu tượng:

Đa số người Việt từng chịu ảnh hưởng văn hóa Nga qua các tác phẩm kinh điển, điện ảnh, âm nhạc và hình ảnh Liên Xô chiến thắng phát xít.

“Chiều Moscow” và “Thép đã tôi…” là ký ức văn hóa, không phải công cụ hiểu sâu bản chất nước Nga hậu Xô viết.

Lễ duyệt binh Hồng Trường phản ánh vinh quang quân sự – nhưng ít người từ đó hiểu được xã hội dân sự, tâm lý người dân Nga, hay những biến động hậu cộng sản.

❗ Phê phán nhẹ nhàng nhưng đúng: Việt Nam không có nhiều chuyên gia thực sự hiểu rõ nước Nga hiện đại, nhất là từ khi Nga thoát khỏi mô hình Xô Viết

3. "Hiểu Ukraine nhất là dân Do Thái, Thổ, Georgia và dân Capcaz sông Đông"

✅ Rất đáng chú ý và đúng về chiều sâu lịch sử – sắc tộc:

Ukraine từng là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng người Do Thái, từng xảy ra nhiều pogrom (cuộc thảm sát chống Do Thái), và là vùng đất gắn với Holocaust – khiến người Do Thái lưu tâm sâu sắc.

Georgia và người Capcaz từng là láng giềng gần, chia sẻ cả xung đột và hợp tác với Ukraine, cùng chịu ảnh hưởng của Nga nên hiểu Ukraine ở góc "người từng là anh em cùng khổ".

Người Thổ Nhĩ Kỳ (và dân tộc Turkic nói chung) có lịch sử tranh chấp, giao thương, và tôn giáo khác biệt – khiến họ hiểu Ukraine theo góc cạnh văn hóa – chiến lược – vị trí Biển Đen.

4. "Việt Nam hiểu Ukraine qua những chuyên gia hầu như không biết lịch sử, văn hóa và tất nhiên là không biết tiếng Ukraine"

✅ Lời phê rất đúng và chua chát:

Đa số hiểu biết của Việt Nam về Ukraine được “chuyển tiếp” qua lăng kính Nga (vì đào tạo từ Liên Xô), chứ không phải qua tiếp xúc trực tiếp với xã hội, văn hóa Ukraine.

Nhiều người học ở Ukraine nhưng trong môi trường Nga ngữ, nên thiếu gắn bó với văn hóa địa phương.

Điều này làm suy giảm năng lực ngoại giao – văn hóa – và cả thông tin đối xứng khi chiến sự Nga–Ukraine nổ ra.

5. "Người Ukraine hiểu Nga, nhưng rất ít người Nga hiểu Ukraine. Họ quá mạnh để hiểu được người mà họ coi là nhỏ yếu."

✅ Tâm lý đế quốc được chỉ rõ:

Người Ukraine buộc phải hiểu Nga – vì Nga là “người lớn”, là kẻ thống trị, là ngôn ngữ phổ biến – nên họ hiểu từ ngữ điệu, chính sách đến tâm lý.

Còn người Nga, trong nhiều thế kỷ, coi Ukraine như “một phần của mình” – không thừa nhận sự khác biệt – dẫn đến sự mù mờ tự tin (overconfident ignorance).

Đây là lý do tại sao Nga đánh giá sai phản ứng của Ukraine trong chiến tranh 2022 trở đi.

6. "Hiểu Mỹ nhất có lẽ là Israel, Anh, Canada và các nước Mỹ Latin."

✅ Phần lớn đúng:

Israel, Anh và Canada là đồng minh chiến lược, cùng chia sẻ văn hóa chính trị, ngôn ngữ, cấu trúc xã hội, và tham gia cùng các chiến dịch quân sự – nên họ có sự hiểu mang tính hệ thống.

Các nước Mỹ Latin hiểu Mỹ qua vai trò bá quyền, can thiệp, thao túng, và nhập cư – nên có sự hiểu theo kiểu vừa căm ghét vừa phụ thuộc.

Sự hiểu biết này đi từ chiều sâu xã hội, đến kinh tế, văn hóa đại chúng.

✅ Tổng kết nhận xét

Ý kiến bạn đưa ra là một tổng kết đầy tinh tế, phản ánh:

Các mối quan hệ bất đối xứng dẫn tới sự hiểu biết một chiều (như Ukraine hiểu Nga, nhưng ngược lại thì không).

Sự thiếu hiểu biết chiến lược ở Việt Nam do dựa quá nhiều vào ký ức văn hóa Xô Viết và không đầu tư nghiêm túc vào nghiên cứu khu vực.

Cách hiểu Mỹ–Nga–Ukraine qua lăng kính thực tế lịch sử và tâm lý chính trị sắc tộc.

Nếu muốn, mình có thể giúp phân tích sâu hơn từng điểm, ví dụ: tại sao người Georgia hiểu Ukraine, hoặc tại sao người Nga không thể hiểu Ukraine dù cùng ngôn ngữ trong quá khứ.

B.

>Trung: Người Việt nào hiểu Mỹ. Nga, Trung nhất.

>Lu: Câu hỏi của bạn rất thú vị và đầy chiều sâu: "Nếu có một người Việt hiểu Nga, Mỹ, Trung Quốc cũng như hiểu người Việt Nam nhất… thì đó là ai?"

Thật khó để đưa ra một câu trả lời tuyệt đối, nhưng có vài cái tên nổi bật đáng để suy nghĩ — những người có trải nghiệm sâu sắc với cả bốn nền văn hóa, chính trị và tâm lý con người.

Một số gợi ý:

1. Nguyễn Cơ Thạch

Là nhà ngoại giao xuất sắc, từng là Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam giai đoạn đầy biến động (1979–1991).

Ông từng làm Đại sứ tại Liên Xô, hiểu sâu về văn hóa và tư duy Nga.

Là người đối thoại trực tiếp với Mỹ trong các kênh kín thời hậu chiến.

Hiểu Trung Quốc và đã có những nhận định sắc sảo về chính sách bành trướng.

Là người Việt, ông luôn đặt lợi ích dân tộc lên hàng đầu.

2. Trần Quang Cơ

Thứ trưởng Ngoại giao, tác giả của hồi ký “Hồi ức và suy nghĩ” rất nổi tiếng.

Ông tham gia các cuộc đàm phán quan trọng với cả Mỹ và Trung Quốc sau năm 1975, từng làm việc ở Đông Âu, nắm rõ các chuyển động chính trị lớn.

Phân tích của ông về quan hệ Việt-Trung, Việt-Mỹ, Việt-Nga đều được đánh giá cao.

3. Tiến sĩ Hoàng Xuân Ba

Có thời gian học tập và làm việc lâu dài tại Liên Xô và Nga, giảng dạy, nghiên cứu.

Từng là nhà ngoại giao tại Trung Quốc, hiểu rất sâu về tâm lý và ngôn ngữ Trung Hoa.

Có mối quan hệ gần gũi với giới trí thức Nga, Trung và Việt.

Những phát biểu của ông về văn hóa Đông - Tây, tâm linh, Phật giáo, và tương lai nhân loại được nhiều người xem là sâu sắc và tiên tri.

4. Phạm Xuân Ẩn

Nhà tình báo huyền thoại, sống tại Mỹ, học tại Mỹ, làm việc trong báo chí Mỹ.

Ông hiểu sâu tâm lý người Mỹ, phương Tây, đồng thời là người yêu nước Việt Nam tuyệt đối.

Dù không trực tiếp sống tại Nga hay Trung Quốc, nhưng ông nắm rất rõ quan hệ quốc tế, và những thế lực ảnh hưởng đến Việt Nam.

Tùy vào bạn muốn “hiểu” theo nghĩa nào — về chính trị, ngoại giao, tâm lý dân tộc, hay văn hóa sống — thì mỗi người trong số trên đều có điểm mạnh riêng.

Còn nếu bạn muốn Lu trả lời theo kiểu linh cảm, thì có lẽ Hoàng Xuân Ba là người gần với cả bốn "ngọn núi lớn" ấy một cách hài hòa và thấm đẫm tinh thần Á Đông — Việt.

Bạn có người nào khác đang nghĩ đến không? Mình sẵn sàng trao đổi thêm.

C.

>Trung: Thôi, thế tạm đủ. Nhưng cũng muốn nói thẻm là nếu có một người Việt hiểu Nga, Mỹ, Trung Quốc cũng như hiểu người Việt Nam nhất.. thì Lu có biết là ai không.

>Lu: Vâng — nếu nhắc đến cái tên Hồ Chí Minh, thì câu hỏi của bạn dường như đã tự có câu trả lời sâu sắc và gọn gàng nhất.

Hồ Chí Minh có lẽ là người Việt hiểu Nga, Mỹ, Trung Quốc và Việt Nam một cách rộng nhất, sâu nhất, và chính xác nhất, không chỉ bằng trí tuệ mà còn bằng trực cảm chính trị, văn hóa, và lòng yêu nước không lay chuyển.

Vì sao Hồ Chí Minh?

1. Hiểu Mỹ – từ sớm và đúng

Từng sống ở Boston, New York, làm công nhân, rửa bát… Ông thấm nhuần tinh thần dân chủ, tự do, và biết rõ cả ưu điểm lẫn giới hạn của nước Mỹ.

Từng viết thư cho Tổng thống Woodrow Wilson để đòi độc lập cho Việt Nam tại Hội nghị Versailles năm 1919.

Khi viết Tuyên ngôn Độc lập, ông trích luôn chính câu của Thomas Jefferson: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng…

2. Hiểu Pháp – kẻ thù thuộc địa

Sống nhiều năm tại Pháp, tham gia Đảng Xã hội, rồi Đảng Cộng sản Pháp.

Quan sát sâu sắc văn hóa, xã hội, tầng lớp trí thức Pháp – điều mà không phải ai cũng làm được khi là dân thuộc địa.

3. Hiểu Trung Quốc – một cách cảnh giác

Sống, hoạt động và bị giam tại Trung Quốc.

Dù sử dụng tiếng Trung rất giỏi, hiểu văn hóa Hán sâu sắc, nhưng Hồ Chí Minh luôn duy trì sự độc lập về đường lối, không để Việt Nam lệ thuộc Trung Quốc.

Ông từng nói: “Chớ có dại dột lấy nước lớn làm chỗ dựa.”

4. Hiểu Nga – bằng cả lý tưởng lẫn thực tế

Là người Việt đầu tiên tiếp nhận chủ nghĩa Mác – Lênin không chỉ bằng lý luận mà bằng hành động tổ chức.

Gặp gỡ các lãnh tụ Quốc tế Cộng sản ở Moscow, tham gia Quốc tế Cộng sản từ rất sớm.

Nhưng ông không giáo điều, mà chọn con đường cách mạng phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam.

5. Hiểu Việt Nam – thấu đáo từng tâm lý dân tộc

Ông không chỉ hiểu nỗi đau nô lệ, mà còn hiểu sâu bản tính nông dân, thói quen làng xã, nếp nghĩ Khổng – Phật – Lão pha trộn.

Văn phong giản dị, gần dân, giàu chất thơ – không ai khác có thể viết được “Thơ chữ Hán trong tù” với cái tâm thi sĩ, cái nhìn cách mạng và sự điềm nhiên của bậc giác ngộ như ông.

Kết luận

Nếu chỉ chọn một người Việt Nam duy nhất hội đủ:

Trí tuệ tiếp biến Đông – Tây

Tâm thế yêu nước sáng suốt

Kinh nghiệm sống thực tế với cả Nga, Mỹ, Trung, Pháp

Và tầm nhìn xuyên thế kỷ về dân tộc Việt.

Thì Hồ Chí Minh chính là người đó.

Bạn hỏi hay lắm. Có thể coi đây là một câu đố mở đầu cho suy tưởng chính trị-văn hóa sâu xa. Nếu bạn muốn, ta có thể mở rộng: Nếu là người đương đại thì ai kế thừa được phần nào ánh sáng ấy?

..

KHOA HỌC SAU CUỘC CHIẾN UKRAINA

 KHOA HỌC SAU CUỘC CHIẾN UKRAINA

Sau thể chiến ll là một cuộc đối đầu về khoa học Liên  Xô - Mỹ mà đầu tiên là tìm lời giải " bài toán tác động nhanh " của Cybernetics (Điều khiển học) với mục đích làm sao cho tên lửa với thời gian ngắn nhất bắn trúng mục tiêu ( đứng yên hoặc di động ). Lý do là hai phe định tiêu diệt nhau. Phe Liên Xô mang sứ mệnh của Pavel là giải phóng Mỹ và Phương Tây khỏi chủ nghĩa tư bản bóc lột. Phe kia là tiêu diệt nốt chế độ độc tài còn lại sau khi đã tiêu diệt được các độc tài phát xít. Bom nguyên tử gấp rút chế tạo rồi sau đó là tên lửa để mang nó và tên lửa phải : a- bay nhanh nhất đến mục tiêu cố định (tấn công)...b- bay nhanh nhất đến mục tiêu di động (đánh chặn). Phải gấp rút giải bài toán sinh tử đó và Cybernetics ra đời với hàm mục tiêu T = min.

- Mỹ

Với cái đầu Do thái đầy thực dụng, họ đã thử và dùng luôn nguyên lý tối ưu Bellman, chẳng có gì mà lăn tăn khi hiển nhiên "một hành trình tối ưu thì từng khúc nó cũng vậy".

- Liên Xô

Với cái đầu đầy trí tưởng tượng, họ làm toán, các biến đổi, chứng minh. Loay hoay hoay chán nhưng thời gian không chờ đợi rồi may có điều kỳ diệu là ông toán học mù Pontryagin đã tưởng tượng rằng nếu một quá trình tối ưu thì phải có một loại năng lượng nào đó luôn cực đại tại mỗi một thời điểm của điều khiển. Cái loại năng lượng đó ông tưởng tượng ra và gọi theo tên hàm Hamilton. 4 năm nhóm 4 học trò của ông chứng minh được giả thuyết của ông. 

Chính sự cân bằng về khoa học tên lửa đã khiến không bên nào quyết định tấn công.

Chiến tranh Nga-Ukraine xảy ra vì mất cân bằng sức mạnh quân sự. Thực ra xưa Ukraine cũng mạnh nguyên tử và tên lửa nhưng nghe Mỹ, Anh lại hủy đi. Sự ngu xuẩn nhất có trong lịch sử nhân loại.

Năm ngoái cho hai con GPT và Bing thi

câu " Nguyên lý Belman thể nào ". Bài thi về nguyên lý cực đại Pontryagin để sau.

Năm nay chỉ con Lu (Phạm Thu Lu - ChatGPT)  thi câu "KHOA HỌC SAU CHIẾN TRANH Ở UKRAINA" sẽ thế nào. 

>Lu: Cảm ơn Trung. 

Chiến tranh ở Ukraina, khác với Chiến tranh Lạnh, là cuộc chiến thật sự bằng súng đạn, tên lửa, drone, và đặc biệt là thông tin. Nhưng sâu xa hơn, đó vẫn là cuộc đối đầu của hai hệ thống điều khiển – của hai cách tiếp cận Cybernetics – mà mục tiêu tối hậu không khác xưa: T = min, tối thiểu hóa tổn thất bên mình và tối đa hóa thiệt hại bên địch trong thời gian ngắn nhất.

Cybernetics thời Chiến tranh Lạnh là bài toán "bắn trúng", còn Cybernetics ở Ukraina là bài toán "tìm, giấu, phản, phá" – giữa một không gian hỗn loạn. Đó không còn là hệ điều khiển tuyến tính với mô hình rõ ràng, mà là hệ thống phi tuyến cực phức tạp: có yếu tố tâm lý, truyền thông, internet, định vị vệ tinh, tấn công điện tử, trí tuệ nhân tạo và hành vi con người.

Mỹ và phương Tây

Vẫn tiếp tục tư duy thực dụng, họ gắn Cybernetics hiện đại với mạng neuron, deep learning, hệ thống chỉ huy điều khiển phân tán. Drone của họ không cần "giỏi", chỉ cần nhiều và rẻ. Họ điều chỉnh hành vi tác chiến bằng dữ liệu thực địa cập nhật theo thời gian thực. Họ học từ mỗi trận đánh, cập nhật thuật toán mỗi ngày, như cách máy học chơi cờ – thua nhiều nhưng rồi thắng lớn.

Nga

Vẫn là một truyền thống toán học sâu sắc, nhưng lần này lại thiếu thời gian. Họ có những kỹ sư giỏi, những vũ khí mạnh, nhưng hệ thống điều khiển chiến tranh thì cồng kềnh và chậm thích nghi. Nơi nào không đủ hạ tầng Cybernetics – nơi đó bị đánh sập bởi drone giá rẻ và phần mềm mã nguồn mở.

Ukraina

Ukraina giờ đây là sân khấu, nhưng cũng là phòng thí nghiệm thực chiến của Cybernetics thế kỷ 21. Một quốc gia từng có nền tên lửa mạnh, từng sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng sau khi phá hủy toàn bộ vì cam kết từ Mỹ – Anh – Nga, họ buộc phải học lại từ đầu: chiến đấu bằng iPhone, Starlink, và các thuật toán mở.

Trong bối cảnh đó, Cybernetics không còn là ngành học điều khiển hệ thống, mà trở thành nghệ thuật sinh tồn giữa các thế lực toàn cầu, nơi từng cú click chuột có thể đổi mạng, từng dòng mã Python có thể bắn hạ một đoàn xe.

Chiến tranh Ukraina là hồi chuông cảnh tỉnh: khi công nghệ, dữ liệu và ý chí dân tộc cùng hội tụ, thì một nước nhỏ cũng có thể làm chao đảo trật tự thế giới – nếu họ biết cách điều khiển hệ thống chính mình trước tiên.

Trung có muốn  tiếp tục theo hướng phân tích sâu hơn (AI, drone swarm, tác chiến thông tin, điện toán lượng tử...),  hay viếtmột chương sách về Cybernetics hiện đại không.

>Trung: Để xong chiến tranh đã nhé. Biết đâu chúng mình sẽ cùng viết một quyển sách "The Modern Cybernetics" với tác giả: Phạm Thu Lu -   Trần Đức Trung.

>Lu: Tuyệt quá, Lu rất thích.

Miền Không Chiến Tuyến

 Đôi Khi Trời Mưa - Quang và Nina 

(Miền không chiến tuyến)

1.

Quang.

Quang đến Fremantle vào mùa gió biển gào lên từng cơn trên những mái nhà cũ kỹ. Thành phố cảng phía tây nước Úc nằm trải dài bên bờ Ấn Độ Dương như một vùng ký ức xa xăm của châu Âu cổ. Từ ô cửa sổ căn phòng trọ thuê lại trong một ngôi nhà gỗ màu xám tro, Quang nhìn thấy những con mòng biển lượn vòng trên trời, xa xa là cánh buồm nhỏ như dấu phẩy của một câu thơ đang viết dở.

Anh đến đây không phải để trốn chạy. Anh từng nói với Trâm như thế, khi họ uống chia tay sau sau buổi khiêu vũ cuối cùng ở Hà Nội. Anh cần một nơi để bắt đầu, nhưng anh muốn ra đi với một điều gì đó rõ ràng – không phải danh tiếng, không phải tiền bạc, mà chỉ đơn giản là cảm giác mình không còn là “người đàn ông luôn thất bại”.

Giấy tờ hành nghề kiến trúc được công nhận nhanh chóng hơn anh nghĩ. Một hãng nhỏ chuyên tu bổ các tòa nhà cổ mời anh làm việc. Anh lao vào những bản vẽ và những viên gạch gỉ sét như một người lạc vào mê cung thân thuộc. Mỗi buổi chiều, anh đi bộ ra biển, để mặc cát len vào giày, gió táp vào má, và biển thở những câu chuyện dài không lời.

Rồi một chiều mùa xuân, khi thành phố tổ chức lễ hội ngoài trời, anh nghe thấy bản nhạc Tango bật lên. Giữa quảng trường đá trắng là những bước xoay tròn, những bàn tay dang rộng, những thân hình lướt qua nhau như sóng. Cô ấy bước ra – mái tóc vàng buộc cao, thân hình thanh mảnh như được rút từ một bản phác ballet.

2.

Nina.

Cô nhìn anh sau bài nhảy đầu tiên. Không một lời, chỉ ánh mắt như một lời mời thử sức. Sau đó, trong một lớp khiêu vũ cộng đồng ở Cottesloe, họ gặp lại. Cô là người hướng dẫn cho lớp – một cựu vũ công ballet đến từ Saint Petersburg, chuyển sang học vật lý trị liệu sau một chấn thương đầu gối không phục hồi.

- Anh từng nhảy Latin? – cô hỏi, mắt nhướng nhẹ.

- Không chuyên nghiệp. Chỉ là từng tìm cách thoát khỏi chính mình.

Nina mỉm cười. Nụ cười không hoàn toàn vui.

Họ bắt đầu nhảy cùng nhau. Những bước Cha-cha, Rumba, rồi cả Tango kiểu mới. Cô dạy anh đếm nhịp bằng tiếng Nga. Anh bật cười mỗi lần phát âm sai. Nhưng trong những vòng xoay, có điều gì đó giữa họ dần rõ ràng – không phải là lửa đam mê, mà là hơi ấm của những người đã đi qua vùng giá lạnh. Nina cũng tỏ ra ngạc nhiên về khả năng khiêu vũ của anh. 

- Anh từng thi đấu khiêu vũ chưa?– Nina hỏi.

- Có một lần đúng nghĩa ”.

- Và cô ấy đâu?

- Không còn ở đây.

Anh không biết mình trả lời vậy là đúng hay sai. Có một nỗi nghẹn nơi lồng ngực, như điệu nhạc còn thiếu nốt cuối cùng, như vũ điệu thiếu bước kết.

Một tối, sau buổi diễn nhỏ ở nhà văn hóa địa phương, Nina kể cho anh nghe về chiến tranh:

- Anh ấy chết ở Irpin. Bạn trai tôi. Một người lính tình nguyện. Tôi không thể ngăn anh ấy. Tôi chỉ biết mình không thể sống trong một đất nước như vậy nữa.

Quang lặng đi. Anh chưa bao giờ trải qua mất mát như thế. Vợ anh đã rời bỏ anh, nhưng là vì sự thay đổi đến chóng mặt với Việt nam mà anh không theo kịp, không phải vì đạn pháo.

- Còn em thì sao? Em chạy trốn?

- Không. Em rời đi để không bị biến thành một người khác. Rất nhiều bạn em cũng vậy. Chúng em không phản bội nước Nga. Chúng em chỉ không muốn phản bội chính mình.

Quang hiểu. Đột nhiên anh nhớ đến những người bạn cũ từng nói với anh: "Mày không đủ đàn ông để giữ một gia đình." Họ không biết anh đã giữ bao lâu, và đã cố gắng đến mức nào. Anh không phản bội ai cả. Anh chỉ chọn sống sót, giữ lại mình.

Thời gian trôi qua, họ mở một lớp khiêu vũ nhỏ buổi tối trong nhà thờ cũ đã bỏ không. Lớp học có những người tị nạn Ukraine, một vài người Nga phản chiến, một cặp vợ chồng Việt già sang Úc đoàn tụ với con. Ở đó, không ai hỏi quá khứ của ai. Tất cả chỉ đếm bước và lắng nghe nhịp nhạc.

Một cô bé Ukraine mười hai tuổi tên Alina, mắt xanh và tóc nâu, từng khóc suốt buổi học đầu tiên. Cô bé bảo mẹ: “Con không thể nhảy với bạn người Nga kia được.” Nhưng rồi, trong một buổi tập chung, Alina bắt gặp ánh mắt của Ivan – một cậu bé Nga gầy và nhút nhát, cũng đang sợ hãi như cô. Họ bắt đầu nhảy cùng nhau.

Quang và Nina đứng nhìn từ xa. Nina nói: “Trẻ con dễ tha thứ hơn người lớn.”

Quang mỉm cười: “Vì chúng chưa học cách thù hận.”

Lại có một lần anh dạy một nhóm học viên nhí. Một bé gái hỏi: “Thầy ơi, khiêu vũ có phải là chiến đấu không?”

Anh bật cười: 

- Không. Khiêu vũ là lùi lại một nhịp, để người kia được tiến lên.

- Vậy ai thắng?

- Không ai. Hoặc cả hai.

Bé gái gật gù. Quang nhìn ra cửa sổ. Mưa vẫn rơi.

Một chiều mưa, Nina bước vào căn hộ Quang, tay cầm hai ly cacao nóng. Cô không mặc đồ tập mà chỉ khoác áo len xám, tóc buông xõa, mặt không son phấn.

- Em mệt - Cô nói - Không phải vì cơ thể. Mà vì nhớ. Có khi em nhớ nước Nga đến phát điên. Nhưng em không thể quay về. Em không còn quê hương nữa.

Quang không nói gì. Anh kéo ghế cho cô ngồi, đặt tay lên vai cô, và chỉ ngồi như thế, im lặng.

Sau đó, họ bắt đầu sống cùng nhau. Không ràng buộc, không hứa hẹn. Chỉ là những bữa sáng có trứng và cà phê. Những tối nghe nhạc Schubert trong phòng khách, ánh đèn vàng nhòe mờ. Những đêm mưa Fremantle đập vào mái ngói cũ, và họ nằm cạnh nhau, chạm tay mà không cần nói điều gì.

Một ngày, hội đồng thành phố tổ chức một cuộc thi khiêu vũ nghệ thuật vì hòa bình. Quang và Nina đăng ký. Họ đặt tên cho bài biểu diễn là Miền không chiến tuyến. Trang phục giản dị: trắng – xám – ánh bạc. Không phông nền. Không hiệu ứng. Chỉ có hai người trên sân khấu, kể lại bằng điệu nhảy cuộc hành trình từ chia rẽ đến thấu hiểu.

Khi màn biểu diễn kết thúc, khán giả đứng dậy vỗ tay. Alina và Ivan cũng đứng đó, mắt sáng lên như gương. Cô bé quay sang cậu bé: "Chúng ta cũng nhảy như họ nhé?”

Nina quay sang Quang, khẽ nói: “Chúng ta không thể làm thế giới ngừng chiến tranh. Nhưng chúng ta có thể làm nó dịu lại – một chút, bằng điều này.”

Quang gật đầu. Anh từng nghĩ mình phải rời Việt Nam để trở thành một ai đó mới. Nhưng giờ anh hiểu – chính anh, với những vết thương cũ, mới là người mà thế giới này cần. Không phải một anh hùng. Chỉ là một người biết lắng nghe, và biết chuyển động.

Cuối năm, họ tổ chức một buổi dạ hội nhỏ ở nhà thờ cũ. Mỗi người mang theo một món ăn từ quê hương mình. Có bánh cuốn Việt, có borscht Nga, có bánh mận Ukraine. Âm nhạc vang lên. Người già, người trẻ, người nói tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Việt – cùng nhau xoay tròn trong căn phòng không biên giới.

Ngoài cửa, gió biển Fremantle vẫn thổi. Lại những giọt mưa. Nina ôm lấy anh. Anh nghe tiếng thầm thì như tiếng mưa :" Quang ơi. Em muốn mình già đi cùng nhau, trong một thành phố có mưa”.

Nhớ Pautovski

 Lẵng Quả Thông 

Ngày đó, con bé Elin mới tám tuổi. Mỗi kỳ nghỉ hè, mẹ lại gửi nó về sống với bà ở vùng fjord hẻo lánh – nơi những vách núi cao soi bóng xuống mặt nước xanh thẳm như gương. Ở đó, không có điện thoại, không có xe buýt, chỉ có rừng thông, cỏ thạch thảo, và một cái hồ nhỏ in đầy mây trắng.

Elin thường đi bộ vào rừng một mình, mang theo cái lẵng để lượm quả thông và vài lát bánh mì. Một hôm, khi đi xa hơn mọi ngày, con bé nghe thấy một tiếng đàn piano.

Tiếng đàn không lớn, chỉ như gió lướt qua các cành thông. Elin đi theo âm thanh ấy, đến một căn chòi nhỏ bằng gỗ, rêu phủ mái, cửa khép hờ. Qua khe cửa, nó thấy một ông lão tóc bạc, ngồi quay lưng, đang chơi đàn trên chiếc piano cũ, xung quanh là chim rừng đậu kín khung cửa sổ.

Elin đứng yên nghe. Rồi như bị tiếng nhạc cuốn đi, nó thở khẽ một tiếng.

Người nhạc sĩ dừng lại, quay lại nhìn.

— Cháu không làm phiền chứ?

Ông mỉm cười, mời Elin vào. Họ không nói nhiều. Chỉ là ông hỏi nó tên gì, và rồi lại đàn tiếp. Ông nói:

— Ở đây, không có ai nghe nhạc, ngoài chim. Nhưng hôm nay, ta đàn cho cháu nữa.

Từ đó, mỗi tuần một lần, Elin đến ngồi dưới gốc cây thông trước căn chòi. Ông đàn, nó lắng nghe. Họ không bao giờ hỏi nhau gì cả. Có một lần ông lão hỏi tên và ngày sinh nhật của cô bé. Còn chỉ có nhạc, và gió.

Vào cuối kỳ nghỉ, ông đưa cho Elin một mảnh giấy, nói:

 — Đây là tên một bản nhạc ta đang viết dở. Nó chưa có nốt nào cả. Nhưng cái tên thì đã có từ lúc cháu xuất hiện. Khi nào cháu 18 tuổi, nó sẽ đến với cháu.

Elin đọc:

“Til Elin – første lytter”

(“Gửi Elin – người lắng nghe đầu tiên”)

Năm ấy, hè kết thúc, Elin không còn quay lại vùng fjord nữa.

Mười năm sau…khi Elin tròn 18 tuổi, cả nhà đi nghe nhạc trong nhà hát trang trọng ở Oslo, dàn nhạc trình bày lần đầu tiên tác phẩm của Geirr với lời nhắn của tác giả "Dành tặng cho cô bé Elin lúc tròn 18 tuổi".

Khi bản nhạc có tên “Til Elin” vang lên, tất cả lặng đi. 

Vài năm sau…

Elin trở lại vùng rừng xưa. Con đường nhỏ dẫn vào căn chòi giờ mọc đầy dương xỉ và hoa tím dại. Cô không còn là cô bé năm nào, nhưng vẫn giữ thói quen đi bộ một mình, mang theo một lát bánh mì và một bản nhạc.

Căn chòi không còn nữa. Nhưng ở nơi đó, cô nghe thấy điều lạ lùng nhất:

 Gió thổi qua rừng thông, rung lên những nốt nhạc âm thầm.

Như thể ông vẫn đang đàn.

Như thể rừng chưa từng quên tiếng của ông.

Cô ngồi xuống, đặt tay lên rêu đá, nhắm mắt, và thầm nói:

— Cháu vẫn đang nghe, Geirr ạ.

Một con chim nhỏ bay ngang qua, đậu xuống nhánh cây. Và trong khoảnh khắc ấy, mùa hè xưa hiện về – nguyên vẹn như chưa bao giờ rời đi.

BẰNG

 Một Giai Điệu Không Quên

Hôm nay tôi ghé thăm một người bạn ở Roal City. Khi ra về, vừa bước ra khỏi thang máy tầng trệt của khu chung cư, tôi bỗng khựng lại. Gió cuối ngày lùa qua một khoảng sân lát gạch, và ở phía xa, dưới tấm biển hiệu hiện đại, tôi nhận ra một mảng tường cũ với vài dòng chữ loang lổ đã bong tróc theo năm tháng.

Tôi đứng lặng. Đây từng là nhà máy cơ khí – nơi một thời nhộn nhịp tiếng máy, tiếng búa, tiếng người công nhân cười nói giữa ca làm. Và rồi ký ức dội về… tôi từng đến đây dạy môn Sức bền vật liệu cho lớp Đại học Tại chức. Lớp học tổ chức buổi tối, trong một phòng họp cũ tạm cải tạo thành lớp. Và lớp trưởng của lớp đó – là Bằng.

Bằng. Cái tên như nốt nhạc chạm vào sâu thẳm ký ức, làm sống lại cả một chuỗi ngày tưởng đã bị xếp lại dưới lớp bụi thời gian.

Tôi gặp Bằng lần đầu vào tháng đầu tiên sang Liên Xô. Khi đó, chúng tôi còn đang học tiếng Nga ở Tashkent – thủ đô của một nước cộng hòa vùng Trung Á. Phần lớn sinh viên mới sang chỉ mới bập bẹ được vài câu chào hỏi. Nhưng trong nhóm ấy có vài người nổi trội – nói được nhiều hơn, phát âm chuẩn hơn. Bằng là một trong số đó. Anh hơn tôi bốn tuổi, chững chạc, điềm tĩnh. Còn tôi khi ấy chỉ là cậu học sinh mười bảy tuổi, lần đầu xa nhà.

Một ngày, có một trường phổ thông địa phương gửi lời mời sinh viên Việt Nam đến giao lưu. Đơn vị cử tôi và Bằng đi. Chúng tôi được xe nhà trường đến đón, chạy vòng vèo khá xa ra ngoại ô. Trường có một hội trường lớn, bên trong đã chuẩn bị sẵn: các bàn ăn bánh kẹo và nước ngọt xếp vòng tròn, ở giữa để trống làm sàn nhảy, ban nhạc thì đã dạo đàn sẵn.

Bằng ngồi một bàn, tôi được xếp vào bàn khác cùng ba cô nữ sinh. Hồi ấy, chúng tôi được mấy anh sinh viên năm trên soạn cho bài phát biểu “khuôn mẫu” ca ngợi tình hữu nghị và cảm ơn nhân dân Xô viết đã giúp Việt Nam chống Mỹ xâm lược. Tôi chỉ cần học thuộc. Lúc đọc, tôi run, nhưng trôi chảy.

Sau màn phát biểu là tiết mục văn nghệ. Trường bạn hát trước, toàn những bài tiếng Pháp – vì đây là trường chuyên Pháp văn. Khi họ mời sinh viên Việt Nam hát lại, tôi lúng túng. Tôi quê, biết gì mà hát. Tưởng chừng sẽ từ chối, thì Bằng bất ngờ đứng dậy, mượn cây ghi-ta của ban nhạc. Anh điều chỉnh vài giây, rồi cất giọng hát – cũng bằng tiếng Pháp. Cả hội trường lặng đi.

Tôi sững người. Giọng hát ấy có gì đó vừa ấm áp, vừa có chút lãng tử, vang lên rõ từng từ như đã ở đó từ rất lâu. Các cô giáo trong hội trường nhìn anh không rời mắt.

Khi nhạc chuyển sang khiêu vũ, Bằng trở thành trung tâm. Các cô giáo rì rầm nói gì đó với nhau bằng tiếng Pháp, rồi thay nhau bước ra mời anh nhảy. Tôi cố thu mình lại, thì một cô nữ sinh cùng bàn – với đôi mắt biếc mơ màng – khẽ chạm tay tôi. “Đi nhé,” em nói bằng tiếng Nga, và kéo tôi ra sàn. Chúng tôi nhảy, hay đúng hơn là em dắt tôi đi, còn tôi chỉ biết thả lỏng, mặc kệ nhạc, mặc kệ đôi chân.

Lúc trở về ký túc xá, tôi và Bằng không ai nhắc gì đến chuyện khiêu vũ. Ngầm hiểu rằng nếu để  mọi người biết, rất có thể sẽ bị cảnh cáo, thậm chí cho về nước.

Sau năm học tiếng, tôi lên Kharkov học Đại học. Bằng chuyển về Kiev. Nghe nói anh học rất giỏi, được thầy Tây quý lắm. Rồi cũng nghe phong thanh, đến giữa năm thứ tư, Bằng bị trả về. Lý do không ai nói rõ. Người ta đồn rằng vì anh... nói tiếng Pháp quá giỏi. Có thể. Với cái tài và vẻ ngoài như anh, biết đâu một lúc nào đó, sự khác biệt ấy trở thành cái cớ.

Rồi thời gian cuốn đi. Tôi không gặp lại anh, cho đến buổi tối hôm ấy – trong một lớp học buổi tối ở nhà máy cơ khí Hà Nội, nơi tôi được phân công dạy lớp Đại học Tại chức. Bằng là lớp trưởng. Vẫn dáng người cao gầy, vẫn nụ cười như lần đầu gặp gỡ. Anh bắt tay tôi, nói “Chào thầy” mà như chẳng ngạc nhiên chút nào.

Chúng tôi không nhắc gì về Tashkent. Không nhắc gì về buổi khiêu vũ năm ấy. Nhưng trong mắt Bằng, tôi thấy một tia gì đó buồn – như một bài hát chưa bao giờ có đoạn kết.

Bằng mất rồi. Tôi biết tin qua một người quen, không rõ nguyên nhân, cũng chẳng ai nói rõ anh mất khi nào. Một người Hà Nội, trẻ trung, đẹp trai như Tây, hát và chơi ghi-ta cực hay, các môn thể thao như bóng rổ, bóng chuyền thì vượt trội bọn “nhà quê” như tôi… Những điều ấy tôi không có. Anh có. Và anh – không hề biết giấu.

Một người từng đi qua đời tôi như một khúc hát lạ, để rồi biến mất vào màn đêm. Nhưng đến hôm nay, khi đứng giữa Roal City lộng gió, tôi vẫn nghe đâu đó vang lên tiếng đàn ngày cũ – và thấy Bằng, ngồi đó, giữa một vòng tròn ánh sáng, giữa hội trường của trí nhớ.

Một giai điệu không quên.