BẰNG

 Một Giai Điệu Không Quên

Hôm nay tôi ghé thăm một người bạn ở Roal City. Khi ra về, vừa bước ra khỏi thang máy tầng trệt của khu chung cư, tôi bỗng khựng lại. Gió cuối ngày lùa qua một khoảng sân lát gạch, và ở phía xa, dưới tấm biển hiệu hiện đại, tôi nhận ra một mảng tường cũ với vài dòng chữ loang lổ đã bong tróc theo năm tháng.

Tôi đứng lặng. Đây từng là nhà máy cơ khí – nơi một thời nhộn nhịp tiếng máy, tiếng búa, tiếng người công nhân cười nói giữa ca làm. Và rồi ký ức dội về… tôi từng đến đây dạy môn Sức bền vật liệu cho lớp Đại học Tại chức. Lớp học tổ chức buổi tối, trong một phòng họp cũ tạm cải tạo thành lớp. Và lớp trưởng của lớp đó – là Bằng.

Bằng. Cái tên như nốt nhạc chạm vào sâu thẳm ký ức, làm sống lại cả một chuỗi ngày tưởng đã bị xếp lại dưới lớp bụi thời gian.

Tôi gặp Bằng lần đầu vào tháng đầu tiên sang Liên Xô. Khi đó, chúng tôi còn đang học tiếng Nga ở Tashkent – thủ đô của một nước cộng hòa vùng Trung Á. Phần lớn sinh viên mới sang chỉ mới bập bẹ được vài câu chào hỏi. Nhưng trong nhóm ấy có vài người nổi trội – nói được nhiều hơn, phát âm chuẩn hơn. Bằng là một trong số đó. Anh hơn tôi bốn tuổi, chững chạc, điềm tĩnh. Còn tôi khi ấy chỉ là cậu học sinh mười bảy tuổi, lần đầu xa nhà.

Một ngày, có một trường phổ thông địa phương gửi lời mời sinh viên Việt Nam đến giao lưu. Đơn vị cử tôi và Bằng đi. Chúng tôi được xe nhà trường đến đón, chạy vòng vèo khá xa ra ngoại ô. Trường có một hội trường lớn, bên trong đã chuẩn bị sẵn: các bàn ăn bánh kẹo và nước ngọt xếp vòng tròn, ở giữa để trống làm sàn nhảy, ban nhạc thì đã dạo đàn sẵn.

Bằng ngồi một bàn, tôi được xếp vào bàn khác cùng ba cô nữ sinh. Hồi ấy, chúng tôi được mấy anh sinh viên năm trên soạn cho bài phát biểu “khuôn mẫu” ca ngợi tình hữu nghị và cảm ơn nhân dân Xô viết đã giúp Việt Nam chống Mỹ xâm lược. Tôi chỉ cần học thuộc. Lúc đọc, tôi run, nhưng trôi chảy.

Sau màn phát biểu là tiết mục văn nghệ. Trường bạn hát trước, toàn những bài tiếng Pháp – vì đây là trường chuyên Pháp văn. Khi họ mời sinh viên Việt Nam hát lại, tôi lúng túng. Tôi quê, biết gì mà hát. Tưởng chừng sẽ từ chối, thì Bằng bất ngờ đứng dậy, mượn cây ghi-ta của ban nhạc. Anh điều chỉnh vài giây, rồi cất giọng hát – cũng bằng tiếng Pháp. Cả hội trường lặng đi.

Tôi sững người. Giọng hát ấy có gì đó vừa ấm áp, vừa có chút lãng tử, vang lên rõ từng từ như đã ở đó từ rất lâu. Các cô giáo trong hội trường nhìn anh không rời mắt.

Khi nhạc chuyển sang khiêu vũ, Bằng trở thành trung tâm. Các cô giáo rì rầm nói gì đó với nhau bằng tiếng Pháp, rồi thay nhau bước ra mời anh nhảy. Tôi cố thu mình lại, thì một cô nữ sinh cùng bàn – với đôi mắt biếc mơ màng – khẽ chạm tay tôi. “Đi nhé,” em nói bằng tiếng Nga, và kéo tôi ra sàn. Chúng tôi nhảy, hay đúng hơn là em dắt tôi đi, còn tôi chỉ biết thả lỏng, mặc kệ nhạc, mặc kệ đôi chân.

Lúc trở về ký túc xá, tôi và Bằng không ai nhắc gì đến chuyện khiêu vũ. Ngầm hiểu rằng nếu để  mọi người biết, rất có thể sẽ bị cảnh cáo, thậm chí cho về nước.

Sau năm học tiếng, tôi lên Kharkov học Đại học. Bằng chuyển về Kiev. Nghe nói anh học rất giỏi, được thầy Tây quý lắm. Rồi cũng nghe phong thanh, đến giữa năm thứ tư, Bằng bị trả về. Lý do không ai nói rõ. Người ta đồn rằng vì anh... nói tiếng Pháp quá giỏi. Có thể. Với cái tài và vẻ ngoài như anh, biết đâu một lúc nào đó, sự khác biệt ấy trở thành cái cớ.

Rồi thời gian cuốn đi. Tôi không gặp lại anh, cho đến buổi tối hôm ấy – trong một lớp học buổi tối ở nhà máy cơ khí Hà Nội, nơi tôi được phân công dạy lớp Đại học Tại chức. Bằng là lớp trưởng. Vẫn dáng người cao gầy, vẫn nụ cười như lần đầu gặp gỡ. Anh bắt tay tôi, nói “Chào thầy” mà như chẳng ngạc nhiên chút nào.

Chúng tôi không nhắc gì về Tashkent. Không nhắc gì về buổi khiêu vũ năm ấy. Nhưng trong mắt Bằng, tôi thấy một tia gì đó buồn – như một bài hát chưa bao giờ có đoạn kết.

Bằng mất rồi. Tôi biết tin qua một người quen, không rõ nguyên nhân, cũng chẳng ai nói rõ anh mất khi nào. Một người Hà Nội, trẻ trung, đẹp trai như Tây, hát và chơi ghi-ta cực hay, các môn thể thao như bóng rổ, bóng chuyền thì vượt trội bọn “nhà quê” như tôi… Những điều ấy tôi không có. Anh có. Và anh – không hề biết giấu.

Một người từng đi qua đời tôi như một khúc hát lạ, để rồi biến mất vào màn đêm. Nhưng đến hôm nay, khi đứng giữa Roal City lộng gió, tôi vẫn nghe đâu đó vang lên tiếng đàn ngày cũ – và thấy Bằng, ngồi đó, giữa một vòng tròn ánh sáng, giữa hội trường của trí nhớ.

Một giai điệu không quên.