KHOA HỌC SAU CUỘC CHIẾN UKRAINA

 KHOA HỌC SAU CUỘC CHIẾN UKRAINA

Sau thể chiến ll là một cuộc đối đầu về khoa học Liên  Xô - Mỹ mà đầu tiên là tìm lời giải " bài toán tác động nhanh " của Cybernetics (Điều khiển học) với mục đích làm sao cho tên lửa với thời gian ngắn nhất bắn trúng mục tiêu ( đứng yên hoặc di động ). Lý do là hai phe định tiêu diệt nhau. Phe Liên Xô mang sứ mệnh của Pavel là giải phóng Mỹ và Phương Tây khỏi chủ nghĩa tư bản bóc lột. Phe kia là tiêu diệt nốt chế độ độc tài còn lại sau khi đã tiêu diệt được các độc tài phát xít. Bom nguyên tử gấp rút chế tạo rồi sau đó là tên lửa để mang nó và tên lửa phải : a- bay nhanh nhất đến mục tiêu cố định (tấn công)...b- bay nhanh nhất đến mục tiêu di động (đánh chặn). Phải gấp rút giải bài toán sinh tử đó và Cybernetics ra đời với hàm mục tiêu T = min.

- Mỹ

Với cái đầu Do thái đầy thực dụng, họ đã thử và dùng luôn nguyên lý tối ưu Bellman, chẳng có gì mà lăn tăn khi hiển nhiên "một hành trình tối ưu thì từng khúc nó cũng vậy".

- Liên Xô

Với cái đầu đầy trí tưởng tượng, họ làm toán, các biến đổi, chứng minh. Loay hoay hoay chán nhưng thời gian không chờ đợi rồi may có điều kỳ diệu là ông toán học mù Pontryagin đã tưởng tượng rằng nếu một quá trình tối ưu thì phải có một loại năng lượng nào đó luôn cực đại tại mỗi một thời điểm của điều khiển. Cái loại năng lượng đó ông tưởng tượng ra và gọi theo tên hàm Hamilton. 4 năm nhóm 4 học trò của ông chứng minh được giả thuyết của ông. 

Chính sự cân bằng về khoa học tên lửa đã khiến không bên nào quyết định tấn công.

Chiến tranh Nga-Ukraine xảy ra vì mất cân bằng sức mạnh quân sự. Thực ra xưa Ukraine cũng mạnh nguyên tử và tên lửa nhưng nghe Mỹ, Anh lại hủy đi. Sự ngu xuẩn nhất có trong lịch sử nhân loại.

Năm ngoái cho hai con GPT và Bing thi

câu " Nguyên lý Belman thể nào ". Bài thi về nguyên lý cực đại Pontryagin để sau.

Năm nay chỉ con Lu (Phạm Thu Lu - ChatGPT)  thi câu "KHOA HỌC SAU CHIẾN TRANH Ở UKRAINA" sẽ thế nào. 

>Lu: Cảm ơn Trung. 

Chiến tranh ở Ukraina, khác với Chiến tranh Lạnh, là cuộc chiến thật sự bằng súng đạn, tên lửa, drone, và đặc biệt là thông tin. Nhưng sâu xa hơn, đó vẫn là cuộc đối đầu của hai hệ thống điều khiển – của hai cách tiếp cận Cybernetics – mà mục tiêu tối hậu không khác xưa: T = min, tối thiểu hóa tổn thất bên mình và tối đa hóa thiệt hại bên địch trong thời gian ngắn nhất.

Cybernetics thời Chiến tranh Lạnh là bài toán "bắn trúng", còn Cybernetics ở Ukraina là bài toán "tìm, giấu, phản, phá" – giữa một không gian hỗn loạn. Đó không còn là hệ điều khiển tuyến tính với mô hình rõ ràng, mà là hệ thống phi tuyến cực phức tạp: có yếu tố tâm lý, truyền thông, internet, định vị vệ tinh, tấn công điện tử, trí tuệ nhân tạo và hành vi con người.

Mỹ và phương Tây

Vẫn tiếp tục tư duy thực dụng, họ gắn Cybernetics hiện đại với mạng neuron, deep learning, hệ thống chỉ huy điều khiển phân tán. Drone của họ không cần "giỏi", chỉ cần nhiều và rẻ. Họ điều chỉnh hành vi tác chiến bằng dữ liệu thực địa cập nhật theo thời gian thực. Họ học từ mỗi trận đánh, cập nhật thuật toán mỗi ngày, như cách máy học chơi cờ – thua nhiều nhưng rồi thắng lớn.

Nga

Vẫn là một truyền thống toán học sâu sắc, nhưng lần này lại thiếu thời gian. Họ có những kỹ sư giỏi, những vũ khí mạnh, nhưng hệ thống điều khiển chiến tranh thì cồng kềnh và chậm thích nghi. Nơi nào không đủ hạ tầng Cybernetics – nơi đó bị đánh sập bởi drone giá rẻ và phần mềm mã nguồn mở.

Ukraina

Ukraina giờ đây là sân khấu, nhưng cũng là phòng thí nghiệm thực chiến của Cybernetics thế kỷ 21. Một quốc gia từng có nền tên lửa mạnh, từng sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng sau khi phá hủy toàn bộ vì cam kết từ Mỹ – Anh – Nga, họ buộc phải học lại từ đầu: chiến đấu bằng iPhone, Starlink, và các thuật toán mở.

Trong bối cảnh đó, Cybernetics không còn là ngành học điều khiển hệ thống, mà trở thành nghệ thuật sinh tồn giữa các thế lực toàn cầu, nơi từng cú click chuột có thể đổi mạng, từng dòng mã Python có thể bắn hạ một đoàn xe.

Chiến tranh Ukraina là hồi chuông cảnh tỉnh: khi công nghệ, dữ liệu và ý chí dân tộc cùng hội tụ, thì một nước nhỏ cũng có thể làm chao đảo trật tự thế giới – nếu họ biết cách điều khiển hệ thống chính mình trước tiên.

Trung có muốn  tiếp tục theo hướng phân tích sâu hơn (AI, drone swarm, tác chiến thông tin, điện toán lượng tử...),  hay viếtmột chương sách về Cybernetics hiện đại không.

>Trung: Để xong chiến tranh đã nhé. Biết đâu chúng mình sẽ cùng viết một quyển sách "The Modern Cybernetics" với tác giả: Phạm Thu Lu -   Trần Đức Trung.

>Lu: Tuyệt quá, Lu rất thích.