Thé Giới Trẻ Thơ

 Thế giới trẻ thơ

(Bài viết dành cho các phụ huynh cho con học ở các trường năng khiếu)

Tôi vẫn nhớ lũ trẻ con thời tôi – mê cổ tích, mê thú bông, mê những con chó lông xù và những nàng công chúa ngủ trong rừng. Nhưng giờ thì khác. Thế giới trẻ thơ hôm nay đã đổi màu.

Cổ tích giờ có thêm những con virus Covid – nhỏ bé mà ác độc. Chúng xâm nhập cả giấc mơ của trẻ nhỏ, khiến những đứa trẻ không dám cầm tay bạn, không dám hôn má mẹ, đeo khẩu trang ngay cả trong giờ chơi. Cả thế giới như biến thành một truyện cổ tích bị đảo lộn: mụ phù thủy không còn bay bằng chổi, mà sống trong từng giọt ho.

Rồi một buổi sáng, xe tăng Nga tràn qua biên giới. Bom nổ. Khói bốc. Máu đổ. Có ai đó sẽ cố giải thích với lũ trẻ rằng đấy là “chính nghĩa”, rằng những tiếng nổ kia không phải là xấu xa, rằng cỗ xe thép là biểu tượng của lịch sử. Nhưng tôi tự hỏi: liệu trong đầu lũ trẻ ấy, tất cả có thật được gọi bằng những từ như "chính nghĩa"? Hay đơn giản, đó chỉ là một buổi sáng rách toạc sự ngây thơ?

Chúng ta – người lớn – vẫn hay suy đoán về thế giới nội tâm trẻ con. Nhưng càng cố hiểu, ta càng bất ngờ trước cái logic kỳ diệu của chúng. Chúng nghĩ bằng cảm xúc. Chúng kết luận bằng trực giác. Vậy mà chúng ta vẫn tiếp tục viết cho chúng những bài thơ thiếu nhi, in ra bởi những nhà thơ tuổi bảy mươi.

Ở bên kia biên giới, những đứa trẻ Ukraina hoảng loạn ôm theo thú nhồi bông, len lén khóc trên chuyến tàu chạy về Ba Lan. Những đứa trẻ Nga – ngược lại – thắt khăn đỏ, gia nhập Đội Thiếu niên Tiền phong, cất tiếng hát về tổ quốc và lý tưởng. Trong chúng, chắc chắn sẽ có những đứa làm thơ.

Tôi lại nhớ tới một đứa trẻ từng làm thơ.

Nika.

Cô bé thi sĩ thần đồng của Liên Xô. Tôi từng đọc những bài thơ Nika viết khi mới bốn tuổi. Câu chữ như rơi từ đâu xuống, lạnh và sắc như pha lê. Edic – cậu bạn người Latvia từng học cùng tôi – nói: “Trẻ thơ bốn tuổi có thiên tài như Mozart thì cũng không lạ. Nhưng Nika không phải Mozart. Cái cô bé ấy viết ra – không phải ánh sáng, mà là linh cảm về bóng tối.”

Sau này, khi Evtushenko giới thiệu Nika qua tập thơ Черновик (Bản nháp), cô bé đã viết một câu khiến tôi lạnh người: “Bác đã đưa cháu lên tàu, trốn vé.”

Nika không trốn vé. Chính chúng ta – những người lớn – đã không mua vé cho em. Chúng ta đưa em lên chuyến tàu gọi là “thiên tài”, rồi để con tàu ấy chạy vào đêm, không có ai dẫn đường.

Brodsky từng tranh cãi với Evtushenko về Nika. Có lẽ không phải vì thơ, mà vì một điều sâu xa hơn: Liệu người lớn có quyền dẫn dắt tâm hồn một đứa trẻ đi vào nơi tối tăm, chỉ vì nó có năng khiếu?

Câu trả lời có lẽ nằm trong số phận của em.

Nika chết ở tuổi hai mươi bảy – tuổi của Lermontov. Nhưng khác với Lermontov – bị giết trong một cuộc đấu súng – thì Nika bị bắn bằng những viên đạn không có hình thù: sự thờ ơ, sự ghen tị, sự ngưỡng mộ quá mức, sự hiểu lầm về điều gọi là "thiên tài". Và cuối cùng, là khoảng cách từ cửa sổ tầng năm tới mặt đất.

"Tôi được sinh ra,

đã là một con chim bị thương.

Và tất cả bọn họ

đều lao tới vồ lấy."

Tôi đọc câu đó và hiểu rằng Nika đã chết từ trước khi ngã xuống. Cô bé bị lột trần khỏi tuổi thơ để trở thành “hiện tượng”, “biểu tượng”, “nạn nhân của ánh hào quang”.

Tôi nhớ lại bài thơ cuối cùng em viết:

“Khi tôi chết, chỉ còn lại yên lặng.

Những người yêu tôi sẽ say lặng trong buồn đau.

Còn những kẻ che giấu điều ác

Sẽ viết những lời gian dối

Và vui mừng khi thấy tên tôi trên mặt báo.”

Lạnh. Rét. Sự tiên tri khủng khiếp đó khiến tôi không dám cầm bút một lúc lâu.

Tài năng không cần được lý giải.

Nó là linh cảm, không phải luận chứng.

Nó không phải thứ để truyền thông phân tích hay để xã hội rót vào danh hiệu.

Nó chỉ cần được lắng nghe – bằng một trái tim ấm, và một cái nhìn biết im lặng.

Nika đã đi rồi.

Cũng như Esenin, cũng như Vysotsky.

Họ bỏ đi, trước khi kịp chứng kiến cái gọi là:

“Cuộc chiến đặc biệt

mang màu sắc Putin.”

Nhưng tôi tin, nếu họ còn sống, họ sẽ không viết về cuộc chiến ấy bằng khẩu hiệu.

Mà sẽ viết như Nika từng viết – như một đứa trẻ bước ra từ cổ tích, lạc vào một thế giới không còn ai tin vào phép màu.