Tạ Hùng Nam Định

 NGƯỜI NAM ĐỊNH

Tôi có một người bạn học cũ tên là Tạ Hùng. Nhắc đến Hùng là tự nhiên trong tôi lại hiện lên một khung cảnh mưa rét, ruộng bùn và tiếng đọc vang vang giữa những nấm mồ hoang lạnh.

Hồi đó, lớp 9, thầy giáo dạy Văn dẫn cả lớp đi thắp hương mộ cụ Tú ở khu 8. Hôm ấy là một ngày cuối năm, trời mưa lâm thâm, gió bấc quất rát mặt, cả lớp lội ruộng trơn trượt, bùn bám đầy giày, ướt cả ống quần. Chúng tôi đi hỏi mãi, hết bác nông dân này đến cụ già nọ, mới lần ra được mộ cụ Tú nằm khuất dưới gò đất thấp, cỏ mọc um tùm.

Thắp hương xong, Tạ Hùng rút từ trong túi áo ra một tờ giấy đã thấm nước mưa, giọng cậu cất lên giữa cánh đồng lạnh buốt:

“Cụ ơi, đất nước ta nay đã sang trang…

Những dòng máu cụ thầm nhỏ trong từng trang giấy

Nay sáng choang lên ở bảng tin xã hội chủ nghĩa

Ở mái trường, ở những giảng đường, ở những khát vọng con người...”

Tôi không nhớ hết bài văn tế Hùng viết. Nhưng tôi nhớ rõ mình đã rưng rưng, nước mắt lăn ra trong cái lạnh tê buốt ấy – vừa vì cảm động, vừa vì cảm giác mình đang sống trong một điều gì đó thiêng liêng.

Tạ Hùng học giỏi toàn diện. Văn thì khỏi nói, là cánh tay phải của thầy giáo dạy Văn. Toán cũng giỏi đến mức thầy Toán từng nói nếu Hùng học chuyên thì sau này ra viện nghiên cứu. Thể thao? Bóng đá, bóng bàn, bơi – môn gì Hùng cũng chơi và chơi đẹp. Hùng lại gần nhà, hai đứa chơi với nhau từ lớp 4. Lang thang mọi xó xỉnh Nam Định và có lẽ nhiều thời giờ cùng nhau nhất là ở khu loanh quanh hồ Vị Xuyên.

Có một đứa bạn giỏi đến vậy, tôi thừa nhận mình từng lười đi, hay ỷ lại. Mỗi lần kiểm tra Văn, tôi thường trông cậy vào bản nháp Hùng viết trước, chỉ cần chép lại hoặc biến tấu là ổn. Nhưng Hùng chẳng bao giờ phàn nàn. Cậu ấy có cái vẻ lặng lẽ, như thể luôn mang trên vai một gánh trách nhiệm với con chữ, với bạn bè, với cả quê hương.

Rồi chúng tôi lớn lên. Mỗi đứa một nơi, mỗi người một hướng. Tôi học ở Liên Xô, rồi về sống ở Hà Nội, Tạ Hùng vẫn ở lại Nam Định, làm, sống giản dị, vẫn ở ngôi nhà xưa tở phố Nguyễn Du, vãn cây bàng bên ngoài vỉa hè, không Facebook, không ồn ào.

Lạ lắm, mỗi khi tôi cần hiểu thêm về một tác giả, một trường phái văn học, một dòng thơ hay một bài báo lạ lùng... tôi không tra Google, không hỏi AI, mà lại bắt xe về Nam Định tìm Hùng.

Hùng luôn đón tôi với một ấm trà, một cái quạt nan và hàng đống giấy viết chữ ly ti lấy từ gác xép xuống. Nào là Mạc Ngôn, Đỗ Hoàng Diệu, nào là Italo Calvino, Octavio Paz, rồi cả Baudelaire, Mallarmé, rồi đến Phạm Công Thiện, Trần Dần. Tôi ngợp. Lần nào về cũng thế, ngồi giữa biển chữ của Hùng mà thấy mình thật nhỏ bé.

Tôi hỏi Hùng:

— Sao cậu không viết? Cậu có thể viết phê bình, truyện ngắn, tiểu luận cũng được mà.

Hùng chỉ cười:

— Viết gì nữa. Người xưa họ viết hết rồi. Nói hết rồi. Có ai đọc đâu. Có ai nghe đâu.

Câu trả lời đó làm tôi im lặng. Tôi vốn là người viết, nhưng nhiều khi cảm thấy viết ra rồi cũng trôi đi như lá trên sông. Còn Hùng – người chẳng viết gì cho công chúng – lại khiến tôi muốn ngồi nghe mãi.

Có lẽ Hùng là một dạng “người Nam Định” tiêu biểu – không phô trương, không đòi hỏi, nhưng kiên nhẫn giữ gìn một di sản tinh thần âm thầm. Một lòng yêu tri thức không vì danh, một cách sống trọng nghĩa, trọng tình. Những người như Hùng không nhiều, nhưng họ lặng lẽ giữ cho đời không bị nguội lạnh.

Một lần tôi đùa:

— Bây giờ có AI, có ChatGPT, có sách nói, ai cần cậu nữa.

Hùng vẫn cười:

— Ờ, nhưng cậu vẫn tìm tớ chứ gì?

Phải, tôi vẫn tìm Hùng. Mỗi khi lòng thấy hoang mang, tôi lại nhớ cánh đồng mưa rét năm nào, nhớ giọng Hùng vang lên giữa mộ cụ Tú, nhớ những giọt nước mắt đầu tiên của tuổi trẻ tôi rơi xuống vì một bài văn tế.

Có thể rồi đây chẳng còn ai nhớ đến Hùng. Nhưng trong tôi, Tạ Hùng là một phần không thể thay thế: người bạn học, người thầy lặng lẽ, người Nam Định – như một ngọn đèn dầu trong gió, âm thầm cháy giữa thời đại điện tử.

Và tôi thầm mong: nếu thế giới này ngày một lạnh đi vì công nghệ, vì AI, thì vẫn còn đó những Tạ Hùng – giữ lửa cho những điều con người thật sự cần giữ.