VIẾT VỀ UKRAINA THEO TINH THẦN GALILEO – ENGELS

 VIẾT VỀ UKRAINA THEO TINH THẦN GALILEO – ENGELS

"Est gibt keinen königlichen Weg zur Wissenschaft, und nur die dürfen hoffen, ihre leuchtenden Gipfel zu erreichen, die nicht scheuen, die steilen Pfade emporzuklimmen.“ -  Friedrich Engels.

Tiếng Việt nghĩa là:

"Không có con đường bằng phẳng dẫn đến khoa học, và chỉ những ai không sợ mệt nhọc khi leo lên những con đường dốc đứng của nó mới có hy vọng đạt đến những đỉnh cao rực rỡ của nó."

Hóa ra là như vậy. Để bước trên con đường khoa học khó quá, phiêu lưu và mạo hiểm quá. Và tấm gương Socrates, Bruno, Galieo... đánh đổi cả mạng sống... ai dám, ai nhớ, ai nhắc  những người làm không vì đám đông thấy đúng mà để không thẹn với lòng mình theo tinh thần Galileo - Elgels ấy.

" Trái đất tròn - Ga li lê phát hiện

Một mình ông - Chỉ một mình thôi 

Cái thời ấy, nếu đưa tay biểu quyết

Cả hành tinh chống lại một CON NGƯỜI "

Tinh thần Galileo là tinh thần dám đi tìm sự thật, dẫu sự thật ấy trái ngược với định kiến đám đông hay quyền lực đang thống trị. Galileo từng bị giáo hội buộc phải chối bỏ quan điểm “Trái Đất quay quanh Mặt Trời”, nhưng rồi lịch sử đã chứng minh rằng chân lý không vì sự đàn áp mà biến mất. Khi bàn về lịch sử Ukraina, nếu chỉ lặp lại những định kiến được dựng sẵn từ một phía, ta đang làm ngược tinh thần Galileo — tức là phủ nhận sự thật phức tạp, đa diện của lịch sử.

Tinh thần Engels là tinh thần nhìn lịch sử trong tính biện chứng: không chỉ thấy sự kiện như những mảnh rời rạc, mà hiểu nó trong mối quan hệ giai cấp, dân tộc, kinh tế, chính trị. Engels chỉ ra rằng lịch sử nhân loại không phải là một “truyện cổ tích” có anh hùng và phản diện cố định, mà là kết quả của những xung đột xã hội, lợi ích và hoàn cảnh. Viết về Ukraina theo tinh thần Engels nghĩa là phải thấy được rằng: dân tộc này không đơn thuần “đúng” hay “sai”, “ân” hay “oán”, mà đã trải qua những biến động trong đó mỗi lựa chọn đều gắn với áp lực của nhiều thế lực và điều kiện khách quan.

Khi kết hợp hai tinh thần ấy, ta thấy rõ:

Lịch sử Ukraina là một bài toán phức hợp: không có một “chính sử” duy nhất, mà là nhiều dòng chảy song song, nhiều phe phái đối lập, nhiều câu chuyện chưa bao giờ được kể hết.

Muốn hiểu Ukraina phải học tiếng Ukraina, văn hóa và con người Ukraina, bởi nếu chỉ nhìn họ qua “cặp kính” của Nga, Ba Lan hay Liên Xô thì sẽ không bao giờ hiểu đúng.

Phán xét người Ukraina bằng thước đo Việt Nam là sai lầm: lịch sử Việt Nam có tính tuyến tính, thống nhất nhờ địa hình và bối cảnh khác hẳn. Ukraina nằm ở ngã tư các đế quốc, lịch sử của họ mang tính phân mảnh, đa tầng và nhiều khi đầy máu lửa.

Chân lý lịch sử cần sự can đảm và công bằng: can đảm để không rập khuôn theo “chính sử của kẻ mạnh”, công bằng để không phủ nhận những mất mát và khát vọng độc lập của một dân tộc nhỏ bé nhưng kiên cường.

Tuy vậy cái khát khao giữ lãnh thổ toàn vẹn cho con cháu đời sau có chỗ đi về, giữ ngôn ngữ. lời ca văn hóa, tâm hồn của dân tộc mình dù sau 1000 năm Bắc Thuộc và 100 năm Pháp Thuộc của người Việt và 500 năm Nga thuộc của người Ukraina thì không khác nhau gì cả.