VŨ ĐIỆU CỦA HAI NGUYÊN TỬ

 VŨ ĐIỆU CỦA HAI NGUYÊN TỬ

(Một tản văn về tình yêu, vật lý và chính trị học)

"Nếu có thể lại trôi theo dòng nhạc,

Với bàn tay ai nắm tay mình,

Và Valse em trắng màu tinh khiết

Không trộn phai, lẫn lộn, dịu hồn anh.

Năm tháng qua, nhợt nhòa ký ức,

Giai điệu Valse xưa kỳ lạ  nhói lòng,

Lần đầu ấy, em nhìn, anh bước tới,

Thế giới này tan chảy những vòng xoay"

- trích tập thơ "Trời Đùa - NXB HNV"

"Nguyên lý Pauli nói rằng mỗi trạng thái lượng tử chỉ chứa tối đa hai electron khác spin, nếu không sẽ sụp đổ"

"Có có lẽ, chính những nhà vật lý đầu tiên khi khám phá thế giới vi mô cũng từng cảm thấy như thế này – cái đẹp của trật tự, nỗi run rẩy của tương tác, và sự cô đơn của những hạt mang điện tìm cách đến với nhau trong một vũ điệu đôi. Con người, xét đến cùng, cũng chỉ là những nguyên tử cô đơn mang trong mình niềm khát khao đó".

Nếu bạn từng khiêu vũ, hẳn bạn hiểu: có một điều giản dị bị che khuất — giữa hai người, sau nhiều lần chỉ nhảy cùng nhau, sẽ xuất hiện một sự ăn ý vô hình. Hai người cùng đúng hoặc cùng sai trong mắt người khác, nhưng với bạn và cô ấy, điều ấy chẳng quan trọng. Kệ thiên hạ. Hai ta đang khiêu vũ với nhau, thỏa mãn nhau thôi, không liên quan đến họ.

Không hẳn trong vũ điệu này có “nam dẫn – nữ theo” như các vũ sư thường giảng, mà là hai cơ thể đã quen với hơi thở, khoảng cách, nhịp chuyển của nhau. Khi ấy, chỉ cần bạn khẽ nghiêng vai, cô ấy đã chuyển mình. Như thể cả hai được dẫn dắt bởi một dòng nhạc chung mà không cần nói gì thêm.

Sự ăn ý ấy không phải lý trí mà là thói quen, là ký ức của cơ thể. Cái gì cơ học được lặp đi lặp lại liên tục khoảng 500 lần thì nó mã hóa vào cơ thể, dứt ra rất khó. Hai người đọc tín hiệu của nhau đến mức vô thức, như hai nguyên tử va chạm mãi thành dao động riêng.

Thế rồi, đến một buổi khác, vẫn bàn tay ấy, vẫn bản nhạc ấy, vẫn nơi ấy… mà có điều gì đó khác.

Cô ấy khựng lại, hơi cưỡng, như đang nghe nhịp của một ai khác. Và bạn hiểu — trong cô ấy vẫn còn sót lại một dư âm nào đó, của một người vừa nhảy với cô ấy trước khi đưa đưa tay cho bạn..

Bởi thế giới này đâu chỉ có hai người.

Nhưng trong khoảng thời gian này, trong vũ điệu này, cái khát khao chỉ có hai người luôn đeo bám bạn. Trong vũ điệu này không có khán giả, không trọng tài, chỉ có âm nhạc, cô ấy và bạn, như một cách thiền động — quán chiếu trong nhau.

Vì khiêu vũ, như tình yêu, như nghệ thuật, là sự trở về với bản thể. Cái đẹp vị chính nó đang mất dần trong thế giới này — nơi người ta luôn gán cho nó một mục tiêu phục vụ nhân sinh và được trả bằng tiền. Từ đó người ta trộn lẫn bên trong, chỉ giữ cái vỏ, còn linh hồn đã bị xói mòn bởi danh lợi, ồn ào, và mạng xã hội.

Và thế là thế giới trở nên đầy ắp những “hoạt động”: yêu  mà không có thương, từ thiện mà không có trắc ẩn, tu mà không có sửa. Đến cả nhà sư muốn tĩnh tâm cũng bị đám đông bám theo để “đánh lễ”, “đánh lên”. Người ta nói về tri thức, về khoa học, về tự do, tự hào — mà chẳng còn chút tự trọng. Chỉ thấy bao bì, mác vỏ, phông bạt.... và tiền.

Bạn thấy thời đại này giống như một vũ điệu khổng lồ, nơi mọi người nhảy theo nhịp truyền thông thao túng, nhắc lại lời người khác, như thể họ uống ngụm nước chè đã được nhè tiếp từ bao miệng người khác. Xưa nghĩ đã thấy ghê ghê còn bây giờ họ sung sướng. 

Trong khi ấy, vũ điệu của bạn giờ đây không còn chỉ với cô ấy, mà còn với “người thứ ba” vô hình trong ký ức chuyển động của cô ấy.

Mức độ cô ấy cưỡng lại cái dẫn của bạn phụ thuộc vào sự khác biệt giữa bạn và người kia. Vũ điệu đôi bỗng trở thành vũ điệu của ba người.

Và bạn hiểu: phải có một cứu cánh.

Công việc của bạn — trong khi cầm tay cô ấy — là xóa đi cái bóng thứ ba ấy. Xóa dần những chuyển động không thuộc về bạn, để bắt đầu lại, với nhịp bước, hơi thở của riêng hai người.

Dù cùng một bài nhạc, bạn và người trước vẫn khác nhau: khác trong nhịp tim, trong hơi thở, trong cách lặng im khi xoay người. Văn là người, khiêu vũ cũng là người — nó truyền không chỉ kỹ thuật, mà cả phong cách, cả tính cách.

Và để quên “người thứ ba” ấy, bạn phải tinh tế hơn: xóa mọi dấu vết của ai khác, kể cả chính mình, để cả hai cùng tan vào dòng nhạc — vô ngã mà hòa điệu.

Dễ nhất là cho cô ấy quay tít rồi dẫn, cô ấy sẽ không cưỡng, đúng hơn là không kịp cưỡng. Những nhịp, bước có sẵn trong cô ấy với ai đó sẽ không kịp phát động. Nếu bạn biết dùng thân làm cô ấy mất thăng bằng, cô ấy sẽ buông hết để tựa vào bạn và theo bạn — cả những ký ức không còn thuộc về mình.

Chỉ khi đó, bạn mới nhận ra điều kỳ diệu của vũ điệu đôi: trong khoảnh khắc ấy, bạn là cả thế giới của cô ấy.

2. Vũ điệu của thế giới

Cả thế giới tưởng như cũng đang hòa trong một điệu nhảy tương tự — “toàn cầu hóa”, “thế giới phẳng”, “hợp tác đa phương”.

Người ta vờ tin rằng bản nhạc ấy sẽ du dương mãi, rằng không ai lạc nhịp.

Nhưng rồi nhịp vỡ. Không ăn thua. Không ổn.

Những cú va tưởng nhỏ lại làm lộ ra cái trật nhịp của cả bản hòa tấu toàn cầu.

Bởi đây không còn là vũ điệu của hai hay ba người — mà là của hàng trăm quốc gia, hàng tỉ sinh thể, mỗi người có lý do riêng.

Bạn cũng không còn biết người đang nắm tay mình là ai — họ có thật là họ không, hay trong họ còn hơi hướng của ai khác.

Bạn mua hàng của một quốc gia, mà thực ra là hàng của nước khác. Vỏ và ruột không trùng nhau, như vũ điệu “hồn Trương Ba, da hàng thịt”.

Vũ điệu hai người đâu rồi?

Và rồi, cần có ai đó — thật khác biệt — dừng lại, nhìn thẳng, rồi nói:

“Người ta không thể giải quyết sự không ổn bằng chính cách đã tạo ra nó.”

Donald Trump bước vào chính trường như một vũ công không mời mà đến.

Ông không nhảy đúng bài, không hòa theo dàn đồng ca “toàn cầu hóa”.

Ông gõ nhịp khác, xoay vòng theo cách riêng — thô ráp, ồn ào, khó đoán — nhưng đủ khiến cả sàn diễn chính trị chao đảo.

Với Trump, sân khấu chính trị không phải nơi để hòa hợp, mà để dựng lại quyền lực.

Một cú xoay ở Nhà Trắng có thể khiến đồng minh loạng choạng; một cái nhún vai trong họp báo có thể làm rung chuyển thị trường toàn cầu.

Trump không chọn vũ điệu đồng diễn, ông chọn vũ điệu song phương: nơi chỉ có hai người, rõ vai, rõ ràng. Không vòng vèo, không trung gian, và không có người thứ ba.

Ông luôn tạo ra “tình huống hiện sinh” — buộc đối tác mất thăng bằng để rồi… thuận theo ông. Công cụ của ông là thuế.

Nhưng “người bạn nhảy” — tức các quốc gia khác — thì mỗi người một kiểu, mỗi người là cả một lịch sử.

Với người này, ông đổi nhịp; với người kia, ông cho quay tít; đến khi họ tỉnh ra, bản nhạc đã sang đoạn khác.

Cái style Trump ấy, tưởng hỗn loạn, nhưng thực ra rất… cơ học.

Trong “Lý thuyết cơ cấu”, người ta gọi “khâu dẫn” là nơi khởi động toàn hệ. Khi khâu dẫn mạnh, hệ chuyển động; khi khâu dẫn dừng, hệ rơi vào “cân bằng chết”.

Và thế giới toàn cầu hóa đang ở trong trạng thái đó.

Trump — bằng cách phá nhịp, cho quay, tạo lệch — khiến nó chuyển động trở lại.

Tôi lại nhớ một lần, trong lễ kỷ niệm 100 năm Cách mạng Tháng Mười ở Hà Nội.

Ngồi cạnh tôi  là một cậu tham tán Azerbaijan. Khi diễn giả hùng hồn nói về “bài học Liên Xô”, cậu ấy chỉ mỉm cười:

“Các miếng ghép khác nhau mà ghép dính lại làm một, thì tốn sức lắm để giữ khỏi bung. Khi đuối sức — nó sẽ bung.”

Câu nói ấy khiến tôi sững lại.

Thế giới này, như một cơ cấu nhiều khâu, càng đa dạng càng dễ rối.

Giống như nguyên lý Pauli: không thể có kẻ thứ ba trong vũ điệu của hai hạt.

Có lẽ thế giới rồi sẽ phải học lại cách yêu và khiêu vũ.