(Dành cho người thật sự yêu mến và quan tâm nước Nga )
Từ đâu ra nền văn học thi ca Nga đồ sộ thế. Nó ám ảnh tuổi trẻ của tôi. Và câu trả lời tôi có được khi đọc câu thơ của Nhecrasov:
Ra ngoại ô Moscva tôi nhìn thấy
Người ta xúm vào đánh một phụ nữ tím bầm
Tôi hỏi khẽ người bị đánh là ai đấy
Tiếng trả lời : "Chị của Nàng Thơ "- Nhecrasov
- Vì sao tôi yêu thơ văn người Nga, thương các nhân vật và cả các tác giả.
Vì khác các nhà chính trị, các nhà báo, khác người thường... đọc họ tôi luôn thấy sự trăn trở đôi khi đến bất lực về thân phận con người và nhiều người đã không chịu nổi rồi tự tử, trốn tránh cuộc sống.
"Chết chẳng có gì là lạ
Nhưng sống cũng có gì
mới mẻ hơn đâu" - Esenin
Hay trốn chạy khỏi chính mình cả khi đã già như Tolstoy.
Trốn trong tâm tưởng thì nhiều như những cánh buồm cô đơn.
"Hay buồm đi tìm giông bão
Bởi trong giông bão có bình an" - Lermontov
Đấy là chịu khó quan sát họ chứ cái đập vào mắt chúng ta là họ trốn trong cốc rượu Vodka như những Người Nga Chân Chính, ...và kết thúc như Vysotsky.
Và hôm nay, một ngày trời nóng ở Hà Nội, khi cuộc chiến Nga xâm lược Ucraine đã sang năm thứ 4, tôi nghĩ về chiến tranh, về hòa bình và nhớ đến Lev Tolstoy – một trong những cây đại thụ của văn chương nhân loại – từng là sĩ quan pháo binh, từng tham chiến ở vùng Crimea và đã giết người. Bóng tối ấy không rời khỏi tâm trí ông, như thể mỗi đêm đều vọng lại âm vang của súng đạn và máu.
Sau khi hoàn thành Anna Karenina vào năm 1877, ông rơi vào một cuộc khủng hoảng hiện sinh sâu sắc. Dù có trong tay danh vọng, tiền bạc, một gia đình hạnh phúc và trang trại rộng lớn, ông vẫn không tìm thấy lý do để tiếp tục sống. Mỗi tối, ông phải ném dây thừng ra khỏi phòng, không dám mang súng đi săn, sợ chính mình sẽ kết liễu đời mình. Ông viết:
“Tôi giống như một người lạc trong rừng, mọi hướng tôi đi đều vô nghĩa, và tôi bắt đầu hoảng loạn.”
Càng nổi tiếng, càng thành công, Tolstoy càng nhận ra sự trống rỗng. Ông từng hỏi:
“Ngay cả khi tôi nổi tiếng hơn Shakespeare, thì sao?”
- Không Ai “Viết” Chiến Tranh Và Hòa Bình.
Tolstoy không viết Chiến tranh và Hòa bình theo cách thông thường – ông trút nó ra từ máu, ký ức, sự ăn năn và lòng trắc ẩn. Tác phẩm không chỉ khắc họa những trận đánh dữ dội, mà còn là một bản hùng ca nội tâm – nơi nhân vật Pierre Bezukhof từ một công tử thừa kế mê tiệc tùng trở thành một người thức tỉnh giữa khói lửa chiến tranh.
Cũng như Tolstoy, Pierre không đi tìm sự vĩ đại ngoài thế giới – anh đi tìm ý nghĩa bên trong. Bị bắt, chịu đựng, anh phát hiện một ánh sáng không hình tướng, một sự bình an trong lòng tin câm lặng. Và đó là con đường Tolstoy đã đi: từ người cầm súng giết người trở thành người kêu gọi lòng bác ái và bất bạo động.
- Cái Giá Của Chiến Thắng
Chiến tranh xâm lược – dù mang lại chiến lợi phẩm, danh tiếng và cả những vùng đất mới – rốt cuộc cũng là một trò chơi tàn bạo, nơi kẻ chiến thắng tưởng rằng mình được tất cả, nhưng thật ra đã đánh mất thứ quý giá nhất: lương tâm.
Tolstoy từng là người trong cuộc. Ông từng giết người, từng trở về trong vinh quang – và rồi sống phần đời còn lại để sám hối. Ông hiểu rằng chiến tranh để giành đất, giành quyền, giành chỗ đứng trong lịch sử... là một sự trượt dài về đạo đức. Dù có chiếm được lãnh thổ, kẻ xâm lược cũng không thể chiếm lại sự thanh thản trong tâm hồn. Và chính người đó – sau cùng – phải đối diện với cơn dằn vặt không dứt: mình đã giết ai, và vì điều gì?
Chiến thắng thật sự, ông viết, “không nằm ở việc tiêu diệt kẻ thù, mà ở việc giải thoát chính mình khỏi lòng thù hận.”
- Cuộc Chiến Thật Sự: Trong Lòng Người
Tolstoy không lãng mạn hóa chiến tranh. Những xác chết nằm rải rác sau trận Borodino, những quyết định ngu xuẩn của giới chỉ huy, những ảo tưởng về "vinh quang chiến trận" – tất cả đều bị ông lột trần bằng một cái nhìn lạnh lùng nhưng đầy nhân đạo.
Với ông, bạo lực không khởi đầu từ súng đạn, mà từ việc con người nhìn nhau như kẻ thù thay vì như anh em. Ông từng viết:
“Con người không phải để tiêu diệt lẫn nhau. Con người sinh ra để yêu thương và thấu hiểu nhau.”
Sự thật ông chứng kiến nơi chiến trường, và sau này là cảnh hành hình ở Moscow, đã khiến ông gần như ngất đi – không phải vì máu, mà vì sự thản nhiên của đám đông. Bạo lực, ông nhận ra, không đáng sợ bằng sự vô cảm.
- Từ Schopenhauer Đến Tình Yêu Nhân Loại
Tolstoy tìm thấy ánh sáng nơi triết gia Đức Arthur Schopenhauer. Ông thấm thía tư tưởng rằng cuộc sống là khổ đau, và ham muốn quyền lực chính là cội nguồn của mọi chiến tranh. Chỉ khi từ bỏ khát vọng chinh phục, con người mới thoát khỏi vòng xoáy bạo lực.
Tư tưởng ấy hòa cùng lời dạy của Kitô giáo: “Đừng chống lại điều ác bằng bạo lực.” Từ đó, Tolstoy hình thành một chủ nghĩa nhân đạo đầy thức tỉnh. Ông bắt đầu sống như một nông dân, từ bỏ bản quyền sách, ăn chay, đi chân đất, mặc vải thô, tự làm việc nhà. Với ông, chỉ có sự giản dị, tình yêu thương và đức tin sâu xa mới cứu được linh hồn con người khỏi hố thẳm.
Nỗi U Sầu Và Lòng Trắc Ẩn NgaNga
Tolstoy không cô độc. Ông là một phần của truyền thống văn học Nga – nơi các nhà văn, nhà thơ trăn trở đến tột cùng về thân phận con người. Từ Lermontov, Esenin đến Vysotsky...
Tolstoy cũng từng đi tìm bình an trong giông bão: trong chiến tranh, trong dục vọng, trong danh vọng... Và khi mọi thứ ấy không còn cứu được ông, ông đi tìm một lối ra khác: sự thức tỉnh, sự tha thứ, và lòng yêu thương không điều kiện.
- Hành Trình Đơn Độc Nhưng Không Vô Ích
Gia đình – đặc biệt là vợ ông, Sofia – không hiểu nổi lối sống khắc kỷ và "lập dị" của ông. Nhưng Tolstoy đã không thể sống khác. Ông đã thấy quá rõ cái phù phiếm của giới quý tộc, cái vô nghĩa của vinh quang. Và ông đã chọn cách sống như một lời chứng.
Một lần, có người đàn ông gửi thư cho ông, nói rằng:
“Tôi đọc Chiến tranh và Hòa bình, rồi quyết định sống tiếp.”
Có lẽ, đó là phần thưởng cao quý nhất mà Tolstoy nhận được. Ông không chết như một quý tộc Nga. Ông chết như một người hành hương, bỏ hết danh vọng, để đi tìm điều thiêng liêng nhất: hòa bình nội tâm.
- Lời Nhắc Nhở Cho Người Nga Hôm Nay
Trong thế giới đầy chia rẽ hiện nay, Chiến tranh và Hòa bình không chỉ là một tiểu thuyết lịch sử. Nó là một tấm gương. Nó nhắc ta rằng sau mỗi cuộc chiến, con người không chỉ mất đất – mà còn mất linh hồn. Rằng ánh sáng – dù nhỏ bé – luôn có thể thắp lên, nếu ta dám nhìn lại chính mình.
Tolstoy từng nói:
“Kẻ mạnh thật sự là người đủ can đảm không trả thù.”
Và đó là chiến thắng thật sự.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét