Một Góc Hà Nội
Tản văn viết về một góc Hà Nội qua con mắt người tỉnh lẻ ngoại đạo lắm chuyện nhưng hay nuối tiếc khi thấy
"Hà Nội càng ngày càng xa.
Hồn xưa dần tuột khỏi tà áo em"
1.
Háo Hức.
Sáng nay lên mạn Hồ Tây, xong việc rẽ qua sàn Quần Ngựa uống nước và cũng là để cho cơ thể nó được nghe nhạc một chút. Tình cờ ngồi cạnh tôi là một vũ sư. Anh ta đang hướng dẫn Tango cho một phụ nữ trông dáng rất quý bà. Nhìn anh ta chuyển động, nhìn cả những bước đi nữa bỗng thấy tiếc, thấy thời gian trôi nhanh thật, thoắt cái hơn 20 năm khi tôi đã nhìn thấy vũ sư này lần đầu ở vũ trường Lý Nam Đế. Khi đó tôi mới trở về Việt Nam. Khi đó khiêu vũ nó khác lắm. Thời đó những bước đi đơn giản hơn, gần gũi hơn và như vũ sư huyền thoại Victor Silvestor nói từ đầu thế kỷ trước về khiêu vũ là chuyển động ngay ngắn, thong dong, thăng bằng như khi đi dạo chơi với những khoảnh khắc dừng để đợi nam dẫn và đợi nữ theo. Dừng thì nên hãm thả chân tự do bên cạnh chân trụ ở trạng thái chờ kiểu như dến với tương lai là từ hiện tại chứ không từ quá khứ. Hình như thời đó khiêu vũ gần với con người hơn và làm con người gần với nhau hơn, cái thời chưa có kinh doanh và truyền thông thao túng, chưa có các phong trào thi hoa hậu và thi khiêu vũ thể thao vội vã, rầm rộ như bây giờ.
Những ký ức xưa như trở lại.
Thời đó tôi còn thích phiêu lưu, đúng hơn là lang thang, bàn chân phải có nốt ruồi mà. Mà đúng như trong các bài hát, đi đâu cũng nhớ Hà nội. Hà Nội trong tôi như một cô gái ấy, mong manh và đằm thắm. Khi trở về sau bao năm xa cách tôi lại háo hức muốn khám phá em, nhấm nháp không muốn bỏ sót góc khuất nào. Thói quen háo hức này giống như khi đến một thành phố nào là tôi cứ phải nhảy lên tàu điện hoặc xe bus đã rồi ngồi cho nó chở đi khắp nơi mà ngắm. Nơi nào tò mò thì xuống xem ngó tận nơi. Đấy là theo bề rộng chứ còn chiều cao nữa cũng thôi thúc tôi không kém. Tôi đã leo lên cái núi ở giữa thủ đô Tbilici ngay sáng sớm hôm sau giữa trời tuyết khi vừa bay đến từ chiều hôm trước và nhìn thấy núi từ máy bay, nó khêu gợi quá. Đêm ngủ mà chỉ mơ leo lên nó. Hồi sinh viên sang đến Liên Xô là nghĩ ngay đến chuyện leo lên tòa nhà của ĐH Tổng hợp Lomonosov trên đồi Lenin mà ngắm toàn cảnh cho no mắt. Ước mơ đó chỉ đến khi làm nghiên cứu sinh tôi mới thực hiện được . Đến Bratislava, Berlin, Paris hay các thành phố có tháp cao là phải nghĩ cách leo lên cho xong mới an lòng.
Rồi ngay tuần đầu từ Ba Lan về Việt Nam, về lại Hà Nội, tôi đã rong xe máy khắp nơi tìm lại chút mình xưa. Len lỏi các phố cổ nữa, đến lại cái ngõ chợ phố Hàng Chiếu nhưng không còn thấy cô béo bán bún ốc để vừa ăn vừa ngắm cô, một vẻ đẹp phụ nữ Việt đang hiếm dần. Hà nội thay đổi nhiều quá, đường phố, xe cộ, con người....Qua Tăng Bạt Hổ thấy sàn chứng khoán, cái thứ xưa tôi còn ở Việt nam không thấy có, tôi cũng rẽ vào xem rồi làm quen với mấy người, rồi rủ nhau sang quán Cafe bên cạnh nói chuyện. Hóa ra sáng họ đi Cafe xong rồi đi ra ngồi ở sàn chứng khoán, mua mua bán bán, tối cũng lại lên sàn nhưng là sàn khiêu vũ bên kia đường, sàn Tăng Bạt Hổ. Thế là tôi bỏ sàn nọ sang ngó nghiêng sàn kia.
2.
Sàn Tăng Bạt Hổ
Sàn có tên Discovery nằm trên tầng 3, trong khuôn viên Cung Văn Hóa Thể Thao -Thanh Niên Hà Nội. Lên đó tôi như lạc vào một nơi tranh tối tranh sáng, nửa cũ nửa mới. Vào đó chỉ cần nhìn những bộ bàn ghế cao mang phong cách quán bar trong sàn nhảy là hiểu được một phần quá khứ của nó. Nghe nói lúc đầu mở sàn họ định chuyên về Disco nhưng không cạnh tranh nổi với sàn New Century ở phố Tràng Thi. Sau này họ chuyển sang phong cách cổ điển và chú trọng vào việc chọn âm nhạc. Dân có tuổi trên phố sành và kén nhạc mà. Họ cũng đổi thay đổi bài nhạc liên tục. Từ đó tôi hay rẽ qua uống nước nghe nhạc và có những bản nhạc nó không cho tôi ngồi yên, buộc tôi phải rời bàn nước bước xuống sàn chạy và chao lướt. Tôi rất thèm lấy lại cảm giác ở trên sân băng thời học Liên Xô xưa.
Người lên khiêu vũ thường có ba loại: Đi đôi, đi nhóm và đi lẻ ngồi xem như tôi. Đi đôi thì tuyệt vì yên tâm về sự gắn bó và sở hữu lẫn nhau được an toàn do địa hình, không tiện cho người thứ ba gây nhiễu. Do sàn có những lô cao, có bậc tạo sự riêng tư nên giao lưu, làm quen hay mời nhau khiêu vũ ở sàn thực ra không thuận lợi cho dân đi lẻ dù đi lẻ cũng không hiếm và thường thường là các quý ông ngồi xem và nhâm nhi cafe, nghe nhạc, ít ai dám bước xuống sàn thấp kiểu như đấu trường Rome ấy.
Cũng có các bà, các cô đi lẻ nhưng họ ngồi ngay khu thấp cạnh sàn, cạnh lối vào nơi đã có các giai dẫn đợi tiếp, khiến cho một quý ông lẻ loi nào cũng thấy ngần ngại đến. Tôi hay thấy một bà già ăn mặc rất kiểu cách đi lò dò với một giai dẫn nhảy. Họ nói rằng ông cạ ấy mất hay già rồi. Nhưng nếu ngược lại mà người phụ nữ không còn nhảy được nữa thì người đàn ông sẽ thế nào. Tôi nghĩ và bỗng thấy bùi ngùi. Rồi nhớ lại chuyện một lần tôi đi sớm thế lên mạn Bờ Hồ. Lúc tôi qua Nguyễn Công Trứ thấy có bánh khúc cô Lan và xuống mua. Một cụ ông mua một gói và hỏi tôi đi xe đến Hòa Mã gần đấy. Cụ thấy tôi nghĩ là anh chạy xe ôm. Tôi bào không sao và cũng không xa, tiện đường lên tôi đưa đi.
Tôi thả cụ xuống một nhà cũ có cổng và chờ xem cụ có đi tiếp không. Cụ bấm chuông và một cụ bà lọm khọm đi ra. Cụ ông đưa cho cụ bà gói nhỏ và nói : " bánh khúc cô Lan mà mình thích đấy "
Tôi tiện chở cụ lên bờ hồ và được nghe cụ ông tâm sự. Hóa ra xưa, lâu lắm rồi, hồi trẻ họ nhảy Tango, Valse với nhau, ở sàn phố Hàng Buồm ấy. Nhảy tối về hay ăn quà phố, cụ bà thích Lục Tào Xá và Trôi Tàu. Có hôm đi nhảy sáng thì cụ bà lại đòi bánh khúc cụ ông....
Có thể nói là lên Cafe sàn Tăng Bạt Hổ tôi vẫn cảm giác có một Hà Nội xưa, một góc khuất cất giữ những gì nhẹ nhàng, tinh tế, kín đáo, cả những giai điệu Tây cũng vậy, ... khiến tôi khi ở đó cũng trở nên e dè, không để những cảm xúc quê mùa bộc lộ ra nhất là ở đôi mắt, không xuýt xoa hoặc vỗ tay hoặc rồ lên khi thấy có gì hay và nhất là khi nghe nhạc không dám lắc lư đong đưa vai theo nó như thời ở Liên Xô. Tuy nhiên nhiều lúc bản nhạc Valse hay Slowfox nó thôi thúc quá khiến tôi không kìm được. Này thì Hà Nội tế nhị này, này thì thanh lịch này, tôi quên hết, coi nó như cái đinh để chạy xuống sàn và cứ thế chao lướt quanh sàn, cứ như không có ai. Được cái thói quen rê bóng, đảo thân, dướn và dừng của tôi khá thạo nên chẳng va vào ai bao giờ. Ơn giời. Cũng chẳng có cô nào chạy ra chạy một mình trên sàn như tôi để rồi kết đôi, cùng chao lướt theo dòng nhạc như trên sân băng ở công viên Gorki thành phố Kharkov xưa tôi học ấy.
Nói gì thì nói, Tăng Bạt Hổ vẫn là nơi cất giữ nhiều kỷ niệm của tôi để mỗi lần đi qua thấy tiếc. Sàn đã đóng cửa mấy năm nay rồi. Không biết bà cụ ăn mặc diêm dúa bây giờ còn không, chắc không đi nhảy nữa đâu, hồi cuối trông bà cũng già lắm rồi, chỉ đi lò dò. Rồi cái ông mặc áo hoa vàng ngồi lô xa với một cô bạn khá hiền và xinh đi đâu. Ông ấy chỉ ngồi xem còn cô bạn thì có lúc xuống đi với giai dẫn. Chỉ khi đèn tắt họ mới xuỗng với nhau trong vũ điệu Slow....Nói chung sàn Tăng Bạt Hổ đọng lại trong tôi như những áng văn chương về Hà Nội, cảnh nhẹ nhàng, người cũng nhẹ nhàng, không là truyện ngắn vì không có các biến cố.
Biến cố thì ở các sàn khác, nơi có dân tứ xứ nhà quê như tôi.
3.
Sàn Lý Nam Đế.
Về Việt Nam tôi dần gặp lại các bạn học xưa. Có một tết họ rủ đến thăm thày Thắng dạy toán chúng tôi ở trường cấp 3 Bến Tre Phúc Yên. Nhà thầy ở phố Lý Nam Đế. Chúng tôi đang nói chuyện thì vợ thầy cùng với mấy cô bạn từ trên gác xuống chào và họ đi khiêu vũ. Hóa ra bên cạnh là khách sạn Lý Nam Đế, có sân to rộng để xe và sàn khiêu vũ ở tàng hai. Thầy Thắng, cậu con rể, một Việt Kiều ở Ba Lan và ông bạn đến chơi là người Hà Nội gốc. Họ kể cho chúng tôi, dân nhà quê lên lập nghiệp về thế giới khiêu vũ Hà nội.
Hóa ra khiêu vũ ( Nhảy Đầm, Dancing) là văn hóa châu Âu được du nhập vào Việt Nam cùng với dòng tân nhạc theo chân của đội quân viễn chinh Pháp. Đó là vũ điệu đi cùng với các giai điệu Valse, Tango Chahacha và Rumba. Cái thuật ngữ "Nhảy Đầm" mà người Việt gọi khiêu vũ là do thời Pháp cái hình thức hoạt động văn hóa này hấp dẫn vì có các " Madame - Quý Bà " biết giơ tay điệu đà. Tất nhiên là cũng sẽ xuất hiện các quý ông sành điệu, lịch lãm... biết cúi mời, biết cầm tay và biết hôn tay. Đó chính là sự khác biệt giữa các các hoạt động văn hóa dạ hộivà hoạt động thể thao, giữa các quý ông và các vận động viên. Còn nói đến các quý ông Việt nam, đến khiêu vũ không thể không nhắc tới ông vua Bảo Đại và quý bà Lý Lệ Hà cùng mối tình của họ.
Khiêu vũ, thi Hoa hậu và Tâm linh là các lĩnh vực khác hẳn nhau nếu không nói là ngược nhau nhưng số phận chúng lại song hành. Thời Pháp cả 3 thứ đều được phát triển. Sau khi thắng và đuổi Pháp đi cả 3 thứ đều cấm. Báy giờ thì cả 3 thứ ấy đều trăm hoa đua nở.
Cái mốc cho sự trở lại của 3 thứ ấy có thể tính từ năm 1983. Khiêu vũ thì là từ sàn 23 phố Quang Trung sau đến 88 phố Hàng Buồm. Khiêu vũ thay đổi nhiều khi lớp trẻ thích những điệu nhảy mạnh mẽ hơn và không bó hẹp trong các điệu valse, tango, chachacha, rumba... Tất nhiên các vũ trường cho đám trẻ ham cảm giác mạnh cũng đi liền với các chất kích thích tạo những dư luận khác nhau. Rồi ngày 28-4-2007 vũ trường New Century khai trương ở 10 phố Tràng Thi bị công an can thiệp vì không chỉ chuyện sử dụng ma túy. Ngoài ra khiêu vũ phát triển là do các chủ sàn phần lớn là những người từng đi nhảy đầu tư và họ nhằm vào đối tượng khách bình dân có tuổi chứ không chỉ cho riêng những người tầng lớp khá giả hay những người thích các hoạt động văn hóa một thời. Sàn Lý Nam Đế là dành chủ yếu cho tầng lớp trí thức Hà Nội.
Buổi sáng hôm đó ở nhà thầy Thắng tôi còn được nghe bao chuyện về khiêu vũ. Tính tôi thích khám phá nên ngay sáng hôm sau đã một mình lên sàn Lý Nam Đế. Cảm giác sàn đẹp thoáng lịch sự. Mà cũng phải, ở đây hay có đám cưới nên không khí trên sàn cứ như cảnh đám cưới hay dạ hội sự kiện nào đó. Nhiều người đến là cô giáo tha thướt áo dài, nam thì trông ai cũng như đi xem mặt. Nhạc ở đây có vẻ du dương êm, hợp với các quý bà, quý ông nên không thấy bóng các vận động viên khiêu vũ thể thao. Mà hồi đó phong trào khiêu vũ thể thao cũng như các cuộc thi chưa phát triển rầm rộ. Trên sàn người ta còn đến cúi đầu mời nhau, còn cúi đầu chào khi buông tay. Cũng năm đó tôi đi dự đám cưới ở phố Phạm Ngũ Lão và tiệc đứng, khiêu vũ.
Trở về Việt Nam tôi chứng kiến sự thay đổi trong cuộc sống, dần dần rồi sàn khiêu vũ không còn là nơi mang tính cách chỉ của các quý ông quý bà của tầng lớp thượng lưu, yêu văn hóa âm nhạc và chuyển động gặp gỡ làm quen mời nhau mà là một hình thức vận động thể thao kiểu như thể dục nhịp điệu hay tập gym. Thêm nữa là sự du nhập của môn khiêu vũ thể thao ( thi đấu ) vào Việt Nam, các vũ sư chủ yếu lại là các vận động viên khiêu vũ thể thể thao dạy bài bước trên sàn thi đấu đã kết thúc cái gọi là khiêu vũ truyền thống của xã hội thượng lưu xưa cùng với cái văn hóa giao tiếp mời dẫn cảm ơn.
Bây giờ ăn cưới chỉ là ăn không có khiêu vũ. Khiêu vũ là một hình thức của vận động vui chơi có nhạc. Nhạc cũng chẳng quan trọng mà là nhịp gõ sao cho to, cho rõ để đi đúng bước, cho khớp nhau. Nhảy Đầm được thay bằng Nhảy Nhót hay Nhún Nhảy
Và chẳng có lý do gì để tồn tại các sàn khiêu vũ theo phong cách cổ điển, các phong cách tây đầm còn rơi rớt lại. Các sàn kiểu đó lần lượt đóng cửa. Sàn Lý Nam Đế cũng vậy. Các sàn khác mang phong thái của khiêu vũ công viên và khiêu vũ thể thao ôn lại các bài các bước cho khớp nhau.
Cũng như khiêu vũ thôi, thế giới chùa chiền, thi hoa hậu cũng vậy. Hôm nọ cô bạn rủ đi chùa Ba Vàng. Tôi bảo sẽ đi nhưng nàng hãy đi tập khiêu vũ thể thao một khóa cho xong đi đã. Đi thi hoa hậu thì tôi không đặt ra. Tôi không muốn làm khó cho ai cả.
Khổ cái là biến dễ thành khó, biến đơn giản thành phức tạp lại là cái con người đang đua nhau.
- Thế chùa chiền anh nói giống khiêu vũ và hoa hậu cái gì.
- Giống mà, đi chùa thay vì tự tu tự độ năng cao tâm tính thì truy cầu xin xỏ. Khiêu vũ thì thay vì nam dẫn, dắt, dìu nữ thì lại học thuộc bài và đồng diễn rồi từ người chơi ở các buổi vui thì biến thành khán giả khó tính khi không có Patner học cùng những bước đã lập trình. Muốn quên bài quên bước quên nhịp để chơi cũng khó vì bị hiệu ứng Jadhe " khi có cái búa trong tay thì thấy mọi thứ đều như cái đinh " ấy... Cái khác là chùa chiền chưa tổ chức các cuộc thi thầy, thi chùa, thi sư, thi phật tử.
---
Thể thao cần sức mạnh và chính xác. Nó như mang tính hạt với những cân đong đếm rõ ràng, cũng như có thể thuật toán hóa thành từng bước nối tiếp nhau theo một trình tự của bài. Nó bộc lộ tính nhân công và đi kèm là sự khiên cưỡng. Nó khó và đó là điều con người muốn đạt được.
Nghệ thuật thì khác, cần cái hồn, mang tính sóng khó nắm bắt mà chỉ có thể cảm nhận được thôi. Đó là trong chuyển động tiến thẳng
khi ta bước lướt và hãm dừng níu bàn chán đột ngột trên sàn rồi có thể cảm nhận cái lực quán tính vẫn tác dụng vào phần thân trên như muốn kéo ta đi tiếp. Hiệu ứng đà kéo của lực quán tính đó được Luca Baricchi dùng và nói về cái hồn khiêu vũ như là " diễn tả đam mê của phần đứng theo phương ngang ".
Và còn nữa, hiệu ứng con lắc ngược ấy khi vươn thẳng duổi thân lên cao nhất, rồi một chút lệch tâm khiến thân trên mất thăng bằng bị đổ tạo chuyển động và chân tự do tạo bước đỡ cho khỏi ngã. Nó được nhà thơ Scotland Bernard Shaw mô tả khiêu vũ như là " bộc lộ sự khát khao dướn bay lên thắng sức hút của trái đất ". Khát khao thôi chứ sao thắng được. Khiêu vũ cũng như thơ thôi, chỉ là khát khao chứ không thực hiện được. Hay có thể chúng đúng, thắng được nhưng là " cho một thế giới khác " như nhà thơ Pháp " Baudelaire đã nói.
÷÷÷
Khiêu vũ - Thể thao và Nghệ thuật
Thể thao cần sức mạnh và chính xác. Nó như mang tính hạt với những cân đong đếm rõ ràng, cũng như có thể thuật toán hóa thành từng bước nối tiếp nhau theo một trình tự của bài. Nó bộc lộ tính nhân công và đi kèm là sự khiên cưỡng. Nó khó và đó là điều con người muốn đạt được.
Nghệ thuật thì khác, cần cái hồn, mang tính sóng khó nắm bắt mà chỉ có thể cảm nhận được thôi. Đó là trong chuyển động tiến thẳng
khi ta bước lướt và hãm dừng níu bàn chán đột ngột trên sàn rồi có thể cảm nhận cái lực quán tính vẫn tác dụng vào phần thân trên như muốn kéo ta đi tiếp. Hiệu ứng đà kéo của lực quán tính đó được Luca Baricchi dùng và nói về cái hồn khiêu vũ như là " diễn tả đam mê của phần đứng theo phương ngang ".
Và còn nữa, hiệu ứng con lắc ngược ấy khi vươn thẳng duổi thân lên cao nhất, rồi một chút lệch tâm khiến thân trên mất thăng bằng bị đổ tạo chuyển động và chân tự do tạo bước đỡ cho khỏi ngã. Nó được nhà thơ Scotland Bernard Shaw mô tả khiêu vũ như là " bộc lộ sự khát khao dướn bay lên thắng sức hút của trái đất ". Khát khao thôi chứ sao thắng được. Khiêu vũ cũng như thơ thôi, chỉ là khát khao chứ không thực hiện được. Hay có thể chúng đúng, thắng được nhưng là " cho một thế giới khác " như nhà thơ Pháp " Baudelaire đã nói.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét